نگاه اجمالی

روانشناسی از هنگامی به صورت یک علم مستقل درآمد که به آزمایشگاه کشیده شد، پدیده های روانی (احساس ، ادراک ، یادگیری ، حافظه ، هوش ، شخصیت و … ) به صورت عینی (Objective) و عملیاتی (Operational) تعریف گردید و روشهای آماری و طرح تحقیقاتی برای اندازه گیری و کنترل آنها مورد استفاده قرار گرفت. پیش از آن موضوعات مورد مطالعه در آن اغلب کلی و مبهم و تعریف ناپذیر بودند. در واقع مطالعه و تحقیق در مورد موضوعات مختلف روان شناسی در طی قرون متمادی مورد توجه بوده است اما آنچه روان شناسی را به علت علم مستقل شناساند، استفاده از روشهای آماری و طرحهای تحقیقی برای آزمایشهای روان شناختی و ساخت وسایل روان سنجی بود.

تعریف روان سنجی

در روان شناسی مجموعه شیوه‌هایی که به روان شناس کمک می‌کند تا پدیده‌های روانی انسان را از حالت کیفی به حالت کمی (عددی) در آورد اصطلاحا روان سنجی (Psychometrics) می‌گویند. روان سنجی در معنای وسیع کلمه به معنی استفاده از روشهای آماری و آزمایش و در معنای محدود کلمه به معنی بهره گیری از آزمونهای روانی برای اندازه گیری پدیده‌های روانی است.

اهمیت روان سنجی و اندازه گیری

اهمیت استفاده از روشهای آماری در روان شناسی

آمار یکی از کاربردی‌ترین شاخه‌های ریاضی است. در واقع زندگی انسان امروز با آمار پیوند خورده است و روان شناسی نیز که یکی از شاخه‌های علوم انسانیاست بدون آمار در تجزیه و تحلیل مسائل ناتوان است. به عبارت دیگر مفاهیم روان شناختی این گرایش از علم اکثرا به صورت کیفی بوده و به درستی قابل کاربرد نمی‌باشد و فقط با روشهای آماری است که می‌توان به داده‌ها و نتایج قابل اعتماد دست یافت و آنها را به صورت کمی نشان داد.

اهمیت استفاده از روان سنجی

انسانها در همه دوران به این موضوع علاقه داشتند که یکدیگر را شناخته و طبقه بندی کنند. این طبقه بندی و شناخت هم شامل مسائل جسمی (نظیر قوی و ضعیف ، سالم و بیمار و …) و مسائل روانی و ذهنی (نظیر هوش ، استعداد ، شخصیت و …) بوده است. در عصر حاضر نیز این مسئله به موضوعی بسیار مهم و حیاتی تبدیل شده است و اهمیت روان سنجی در این است وسایل علمی لازم را برای این شناخت و طبقه بندی در اختیار جامعه و متخصصان علوم انسانی قرار می‌دهد. در واقع اهمیت روان سنجی در دل سوالاتی از قبیل : چه کسی با هوش یا عقب مانده است؟ ، یک فرد بخصوص چه نوع استعدادی دارد؟ و یا چگونه می‌توان به شناختی از شخصیت و خصوصیات فردی افراد دست یافت؟ قرار دارد.

کاربردهای روان سنجی و اندازه گیری

کاربرد روشهای آماری در روان شناسی

از لحاظ توصیفی آمار در روان شناسی کاربرد فوری و عملی دارد. آمار توصیفی روان شناس و محقق علم رفتاری را کمک می‌کند تا با نگاهی عینی و کمی با پدیده‌های روانی - اجتماعی بنگرد و آنها را توسط شاخصهای آماری نظیر میانگین (Mean) ، انحراف استاندارد (Standard deviation) و یا منحنی بهنجار (Normal curve) بیان می‌کند. از طرف دیگر کاربرد آمار به صورت استنباطی در روان شناسی به حل مسائل پژوهشی و یافتن روابط علت و معلولی (Cause and effect) ، همبستگی (Correlation) کمک کرده ، باعث توسعه و پیشرفت نظری و کاربردی روان شناسی و علوم رفتاری می‌شود.

کاربرد روشهای روان سنجی

پیش بینی

تقسیم گیری مستلزم آن است که افراد بتوانند میزان موفقیت خود را در آینده در زمینه معینی نظیر پیشرفت تحصیلی یا شغلی پیش بینی (Prediction) کنند. روان سنجی برای اندازه گیری توانایی پیشرفت تحصیلی و سایر ویژگیهای افراد بکار می‌رود. در واقع پیش بینی بر داده‌های کمی معتبرتر و دقیقتر از تفکر واهی است.

گزینش

در برخی از موسسات و سازمان‌ها مانند دانشکده‌ها و سازمان‌های استخدام کننده آزمونها برای گزینش (Selection) یا در بعضی افراد مورد استفاده قرار می‌گیرند.

طبقه بندی

طیقه بندی (Classification) عبارت است از گروه بندی افراد براساس تقسیمات منطقی. طبقه بندی مستلزم آن است که معلوم شود یک فرد خاص در چه گروهی جای داده شود و یا براساس چه روشی مورد آموزش یا درمان قرار گیرد. روان سنجی ابزار و وسایل لازم را برای طبقه بندی افراد فراهم می کند.

ارزشیابی

ابزارهای روان سنجی به منظور قضاوت و ارزشیابی (Evaluation) در مورد برنامه ، روشها ، تدابیر درمانی و میزان پیشرفت افراد و … مورد استفاده قرار می‌گیرند.

 

فهرست مطالب:

فصل اول: تاریخچه آزمون ها

سابقه روان سنجي و آزمون سازي

تاریخچه آزمون سازی

فصل دوم: ویژگی های آزمون ها

تعريف آزمون رواني

ويژگيهاي اصلي آزمون

تعریف اعتبار

روشهاي اندازه گيري اعتبار يك آزمون

روش اجراي مجدد آزمون

مراحل اجرايي محاسبه اعتبار آزمون به روش اجراي مجدد

روش اجراي فرم موازي

مراحل اجراي محاسبه اعتبار آزمون به روش فرم موازي

روش دو نیمه کردن

فرمول اسپيرمن- براون

روش كودر- ريچاردسون

و...

فصل سوم: اجرا و نمره گذاری آزمون ها

ويژگيهاي فرعي آزمون

اجراي دستورالعمل آزمون

عوامل موثر بر اجراي آزمون

مدت اجرا

موقع اجرا

نقش پرسشهاي تمريني

سهولت نمره گذاري

نمره گذاري عيني آزمون

و...

فصل چهارم: بیان نتایج آزمون ها

نمره خام

تعریف هنجار

هنجارهاي رشد ذهني

سن عقلی

سن تقویمی

فرمول بهره هوشي

استفاده از شاخصهاي آماري

و...

فصل پنجم: طبقه بندی آزمون ها

ملاك هاي طبقه بندي آزمونها

طبقه بندي آزمونها از نظر روش اجرا

طبقه بندي آزمونها از نظر ويژگيهاي بيروني

طبقه بندي آزمونها از نظر استفاده از كلام

طبقه بندي آزمونها از نظر دقت ساخت

طبقه بندي آزمونها از نظر موضوع مورد مطالعه

و...

فصل ششم: آزمون های هوش

معيارهاي تهيه آزمونهاي هوش

بيان نتايج آزمون هاي هوش

ويژگيهاي آزمون هوشي وكسلر كودكان

بخشهاي كلامي آزمون هوشي وكسلر كودكان

بخشهاي غيركلامي آزمون هوشي وكسلر كودكان

آزمونهاي غير كلامي – فردي هوش

آزمون آدمك گودايناف

نمره گذاري آزمون آدمك گودايناف

ماز يا لابيرنت پرتئوس

ويژگيهاي آزمون مكعبهاي رنگي

و...

فصل هفتم: آزمون های استعداد

انواع آزمونهاي استعداد

معرفي آزمونهاي دقت

آزمون خط زني حروف يا علائم

نمونه آزمون خط زني

شيوه محاسبه دقت آزمون

آزمونهاي استعداد مكانيكي

ويژگيهاي آزمون استعداد مكانيكي مينه سوتا

و...

فصل هشتم: آزمون های شخصیت

طبقه بندي آزمونهاي شخصيت

پرسشنامه ها

نمونه پرسشنامه هاي شخصيت

پرسشنامه چند جنبه ای M.M.P.I

پرسشنامه برن رويتر

پرسشنامه ۱۶ عاملي كتل

و...