توسعه اقتصادی عبارتست از رشد اقتصادی همراه با تغییرات بنیادین در اقتصاد و افزایش ظرفیت‌های تولیدی اعم از ظرفیت‌های فیزیکی، انسانی و اجتماعی. در توسعه اقتصادی، رشد کمی تولید حاصل خواهد شد اما در کنار آن، نهادهای اجتماعی نیز متحول خواهند شد.

تفاوت رشد و توسعه

در ابتدا لازم است دو کلمه رشد و توسعه را از یکدیگر تمیز دهیم. باید بدانیم که این دو لغت دارای دو مفهوم متفاوت و جدا از یکدیگر می‌باشند، به طوری که واژه لاتین آنها نیز با یکدیگر تفاوت دارد. درزبان انگلیسی معادل رشد واژه «Growth» توسعه معادل واژه «Development» می‌باشد.

رشد

در رشد اقتصادی متغیرها از نظر کمی مدنظر است، لذا رشد تغییرات کمی اقتصادی است، تغییرات کیفی را بیان نمی‌کند پس به این ترتیب رشد چیزی نیست، جز تغییرات (کمی) تولیدات ناخالص ملی (y∆) یعنی تغییرات نسبت به یک سال پایه بیان رشد خواهد بود؛ بنابراین تغییرات کمی اقتصادی در یک جامعه را رشد گویند.

توسعه

در توسعه اقتصادی متغیرها از نظر کیفی مدنظر است لذا توسعه در واقع تغییرات کیفی یک جامعه را بیان می‌کند که تظاهر آن می‌تواند، در رشد تبلور یابد. به این ترتیب توسعه اقتصادی عبارت است از تغییرات کیفی در ساختار اقتصاد یک جامعه و آن دسته از تغییرات بنیادی که بر تولید ناخالص ملی اثر می‌گذارد. به این ترتیب دو لغت رشد و توسعه را با توجه به تعاریف بالا از یکدیگر تمیز می‌دهیم. 

نظریه‌های توسعه

• نظریه رستو

او معتقد است که تمام جوامع بشری یا به عبارتی تمام کشورهای دنیا در روند توسعه خود از مراحل زیرین گذار می‌کنند:

1. مرحله جامعه سنتی (ابتدایی)
2. مرحله مقدماتی
3. مرحله خیز (جهش اقتصادی)
4. مرحله بلوغ
5. مرحله مصرف انبوه

• نظریه مایکل تودارو

اقتصاددانانی نظیر مایکل تودارو در بررسی توسعه و توسعه نیافتگی، نفس صرف کمیت‌های اقتصادی را در میزان رشد سالانه تولید ناخالص ملی و توسعه نیافتگی را در میزان صرف درآمد سرانه، اشتغال و نابرابری درآمدهای گروه‌های اجتماعی مورد نقد قرار می‌دهند اما مانند سینگر و لوئیز معلول، توسعه و توسعه نیافتگی را جانشین علت نموده و توسعه نیافتگی را حاصل سه جزء اقتصادی و نیز غیر اقتصادی یعنی پایین بودن سطح زندگی، پایین بودن اعتماد به نفس و آزادی محدود می‌دانند؛ که پیوسته عنصر معلول توسعه نیافتگی اقتصادی_اجتماعی می‌باشد.

• نظریه آرتور لوییس

او اظهار می‌دارد که انتقال نیروی انسانی از بخش سنتی به بخش پیشرفته، هسته اصلی توسعه اقتصادی در این جوامع می‌باشد، چون در بخش سنتی مازاد نیروی انسانی وجود دارد و بخش پیشرفته به علت پویایی و تحرک، قادر به جذب نیروی انسانی بخش سنتی است. به عبارت دیگر در بخش سرمایه داری قابلیت جذب سرمایه وجود دارد، تمرکز سرمایه در بخش مدرن اقتصاد انجام می‌گیرد و در واقع سرمایه جذب می‌شود و بخش سنتی می‌تواند نیروی انسانی ارزان قیمت را تأمین نماید و به این طریق امکان رسیدن به رشد اقتصادی فزاینده با توجه به بخش مدرن اقتصادی به وجود می‌آید.

• نظریه هارود دومار

او رابطه‌ای را که بین درآمد، پس‌انداز، نرخ رشد اقتصادی، و تولید ناخالص ملی، وجود دارد بیان می‌کند. به عبارتی عواملی را که او در نظر می‌گیرد عبارتند از: میل به سرمایه‌گذاری، میل به پس‌انداز در جامعه، نرخ رشد اقتصادی و درآمد ملی. ^∗

پیامدهای توسعه اقتصادی

توسعه اقتصادی با تغییرات بنیادین در اقتصاد کشور همراه است. تعدادی از این تغییرات عبارت‌اند از:

• افزایش سهم صنعت و کاهش سهم کشاورزی در تولید ملی.
• افزایش شمار شهرنشینان و کاهش جمعیت روستایی. 
• افزایش ثروت و رفاه مردم جامعه
• افزایش اشتغال

 

فهرست مطالب:

فصل اول: رشد و توسعه اقتصادی

مقدمه

تعریف و مفهوم رشد و توسعه

تعریف کلی توسعه اقتصادی

معيارهای اندازه گیری توسعه

و...

فصل دوم: ویژگیهای مشترک و غیر مشترک کشورهای در حال توسعه

مقدمه

ویژگیهای مشترک کشورهای در حال توسعه

پایین بودن سطح درآمد سرانه

كمبود سرمایه و نرخ ناچیز تمرکز سرمایه

وجود پدیده دوگانگی

وابستگی اقتصادی

نرخ بالای رشد جمعیت

و...

فصل سوم: جریان تاریخی فرآیند توسعه

مقدمه

دیدگاه اول

مراحل فرآیند تاریخی توسعه اقتصادی

مرحله تجمع یا تراکم اولیه سرمایه

مرحله صدور کالا

مرحله صدور سرمایه

عوامل دیگر صدور سرمایه

دیدگاه دوم

و...

فصل چهارم: تئوری های رشد و توسعه اقتصادی

تئوری اسمیت

عوامل اصلی رشد و توسعه اقتصادی از نظر اسمیت

افزایش جمعیت یا نیروی کار

تقسیم کار، تراکم سرمایه، پیشرفت فنی

تراکم سرمایه

و...

فصل پنجم: مدل های رشد

مدل رشد هارود – دومار

فروض اساسی مدل

سرمايه عامل اصلی حركت در مدل رشد هارود – دومار

انتقادات وارد بر مدل هارود – دومار

مدلهای رشد نئوکلاسیک

و...

فصل ششم: روشهای دستیابی به توسعه اقتصادی

دیدگاه نظری

دیدگاه عملی

نظریه رشد متعادل

نظریه روزن اشتاین

نظریه نورکس

نظریه نلسون

و...

فصل هفتم: نقش دولت در توسعه اقتصادی

بازرگانی بین المللی و سیاستهای حمایتی

و...

فصل هشتم: توزیع درآمد و توسعه اقتصادی

عوامل موثر نابرابری در توزیع درآمدها

نقش دولت در توزیع درآمد

توزیع درآمد از دیدگاه تئوری

شاخص های اندازه گیری توزیع درآمد

و...

فصل نهم: آموزش و پرورش و نقش آن در توسعه اقتصادی

مقدمه

انواع آموزش و پرورش

آموزش و پرورش رسمی یا آکادمیک

آموزش ضمن خدمت

آموزش همگانی

و...

فصل دهم: تکنولوژی و توسعه اقتصادی

تعریف تکنولوژی

عنوان چهار جزء اصلی تکنولوژی از سوی مرکز انتقال تکنولوژی آسیا و اقیانوسیه

آثار تحولات تکنولوژی

اثر ایجاد تکنولوژی جدید در کوتاه مدت

فرایند توسعه تکنولوژی

و...

فصل یازدهم: برنامه ریزی

نحوه سازماندهی برنامه ریزی اقتصادی در یک کشور

تعریف برنامه ریزی

ویژگیهای مهم هر برنامه اقتصادی

شرایط لازم برای کسب موفقیت برنامه ریزی اقتصادی

انواع برنامه ریزی اقتصادی

برنامه ریزی به اعتبار نظامهای اقتصادی

و...