مهندسی بهداشت حرفه‌ای (به انگلیسی: Occupational Health Engineering) شاخه‌ای است از علم بهداشت و عبارتست از شناسائی، ارزیابی و کنترل عوامل زیان آور موجود در محیط کار به همراه یکسری مراقبتهای بهداشتی درمانی به منظور سالم‌سازی محیط کار و حفظ سلامت نیروی کار

مهندسی بهداشت حرفه‌ای را می‌توان به طور خلاصه علم و هنر تامین سلامت در محیط‌های شغلی تعریف کرد و یک مهندس بهداشت حرفه‌ای یا متخصص سلامت شغلی کسی است که وظیفه شناسایی، ارزشیابی و حذف یا کنترل عوامل مخاطره آمیز شغلی را به عهده دارد.

نخستین کمیته مشترک سازمان بهداشت جهانی وسازمان بین‌المللی کار که درسال ۱۹۵۰ تشکیل شد،مهندسی بهداشت حرفه‌ای را چنین تعریف نموده است:تامین و ارتقاء عالی ترین سطح سلامت جسمی، روانی واجتماعی برای کارگران همهٔ مشاغل، پیشگیری از بیماری‌ها و حوادث ناشی از کار، به‌کارگماردن نیروی کار درمحیط و شغلی که از لحاظ جسمی و روانی قدرت انجام آنرا دارد و به‌طور خلاصه تطابق کار با انسان یا ارگونومی که از کلمه یونانی برگرفته شده است.

مهندسی بهداشت حرفه‌ای رشته‌ای است که به محیط کار بر می‌گردد. در واقع متخصصان در این رشته خطرهای بالقوه‌ای که در محیط کار وجود دارد را شناسایی می‌کنند و در مراحل بعد به اندازه‌گیری و ارزیابی این خطرات و کنترل آنها می‌پردازند. البته کسانی که علم بیشتری در این رشته دارند، خطرهای شغلی را پیش بینی نیز می‌کنند. به این نکته باید اشاره کرد که کسب این مهارتها به نحوه تربیت دانشجویان بستگی دارد.

تاریخچه بهداشت حرفه‌ای

تا قرن شانزدهم میلادی در کتب طبی به بهداشت حرفه‌ای و ارتباط بیماریهای مختلف با شغل افراد اشاره قابل توجهی نشده است. از قرن شانزدهم به بعد در تاریخ به چهره‌های درخشانی بر می‌خوریم که تمام عمر خود را صرف تشخیص و جلوگیری از بیماریهای ناشی از کار نموده و خدمات با ارزشی انجام داده‌اند.

اولین فردی که آثار ارزنده‌ای در مورد بهداشت حرفه‌ای از خود به یادگار گذاشته است طبیبی از ناحیه ساکسونی در ایتالیا بنام اگریکولا بود او کتابی در ۱۲ جلد درباره اکتشافات و استخراج فلزات. ابزار کار. حوادث و بیماریهای ناشی از کار و ... نوشت که در سال ۱۵۵۶ منتشر شد. بعداز اودر سال ۱۵۶۷ پزشک دیگری اهل سوئیس بنام پاراسلسوس کتابی درباره بیماری‌های وابسته به شغل در بین کارکنان معدن ذوب و فلزات منتشر کرد. در سال ۱۶۳۳ پدر طب کار یا همان رامازینی بدنیا آمد که یکی از پیشقدمان بزرگ قرن ۱۷ در زمینه بهداشت حرفه‌ای می‌باشد. کتاب معروفش در باره بیماریهای حرفه‌ای در سال ۱۷۰۰ میلادی منتشر شد. او برای اولین بار به پزشکان توصیه کرد که علاوه بر سوالات که در زمان معاینه از بیماران می‌پرسیدند از همه بپرسند شغل شما چیست این جمله کوتاه نقطه عطفی در تاریخ بهداشت حرفه‌ای و طب کار بشمار آمده است .

هدف کلی مهندسی بهداشت حرفه‌ای

نگهداری و بهبود حداکثر سلامت جسمی، روانی و اجتماعی کارکنان مشاغل مختلف از طریق پیشگیری از خطرات تهدید کننده سلامت کارگران، مطالعه شرایط نامناسب محیط کار و اثرات سوء آن برتندرستی آنان می‌باشد. کارشناسان بهداشت حرفه‌ای که دراین زمینه فعالیت دارند، با شناختی که از محیط کار، فرایندهای کاری، خطرات و عوامل زیان‌آور محیط کار، و نیز تاثیراتی که این عوامل بر سلامت شاغلین می‌گذارند، از طریق بررسی، ارزیابی، اندازه‌گیری وکنترل عوامل زیان آور محیط کار، درصدد سالم‌سازی و بهسازی محیط کار برمی‌آیند. بنابراین ازاین طریق باعث کنترل بیماری‌ها، عوارض و آسیب‌های شغلی و درنهایت تامین سلامت شاغلین می‌گردند.

برنامه‌ها و فعالیت‌های بهداشت حرفه‌ای

به منظور دست یابی به هدف فوق در بهداشت حرفه‌ای برنامه‌هایی درنظرگرفته شده است که به طور خلاصه عبارتنداز:

1. معاینات پزشکی گوناگون برای کلیه کارکنان
2. برنامه‌های مربوط به حفاظت فنی و ایمنی کارگران
3. برنامه‌های مربوط به بهداشت محیط کار شامل شناخت و ارزیابی عوامل زیان آور محیط کاروارائهٔ طرح‌های کنترلی و بهسازی محیط کار
4. ایجاد امکانات درمانی و اورژانس طب کار
5. برنامه‌های مربوط به آموزش برای بهداشت
6. برنامه‌های مربوط به تغذیه کارگران
7. برنامه‌های مربوط به نوتوانی و توانبخشی حرفه‌ای

مهندسی بهداشت حرفه‌ای نه تنها مسائلی راکه در اثر تماس باعوامل زیان آور محیط کار بروز می نماید درنظر می گیرد، بلکه سایر مسائل ازقبیل:پیشگیری از بیماری‌ها، بهداشت عمومی محیط کار، آب آشامیدنی، نظافت عمومی و فردی، دفع حشرات، دفع زباله و فضولات، نهارخوریها، حمام، توالت، دوش و دستشویی، وسایل و حفاظت فردی و جمعی وغیره رانیز درمحیط‌های کاری در مدنظر دارد.

 

فهرست مطالب:

تاریخچه و تعاریف و آشنایی با سازمانهای مختلف بهداشت حرفه ای در ایران وجهان

سلامت

فرد سالم

بهداشت

علوم مختلف بهداشتی

بهداشت حرفه ای

و...

اصول خدمات بهداشت حرفه ای و نحوه ارائه خدمات بهداشتی آشنایی با عوامل زیان آور محیط کار

سازمان های متولی ایمنی و بهداشت حرفه ای در کشور

برنامه هاي بهداشت حرفه اي

سازمانهاي مسئول در ارتباط با بهداشت حرفه اي

عوامل زیان آور محیط کار

مقدار مجاز عوامل زیان آور محیط کار

و...

عوامل فیزیکی زیان آور

صدا

صوت

انتقال صوت

انواع صدا از نظر مشخصات بينابي

كميتهاي فيزيكي صوت

اندازه گیری صدا

اثرات صدا روي انسان

ارتعاش

عوامل موثر در اندازه گيري ارتعاش

انواع ارتعاش بر مبناي تاثير بر بدن

روشهاي جلوگيري از عوارض ارتعاش

مافوق صوت

مخاطرات امواج

روشنایی محیط کار

اهداف تامين روشنايي در محيط كار

پيامدهاي كار تحت سيستم روشنايي نامطلوب

ويژگي هاي روشنايي مناسب

عوامل مؤثر بر ديدن

كميات سنجش روشنايي

شار نوری منبع

شدت نور منبع

شدت روشنایی

چگالی نور

ضریب بهره نوری

سيستمهاي تامين روشنايي

اصول طراحي روشنايي طبيعي

انواع لامپ

شرايط جوي محيط كار

و...

عوامل شیمیایی

طبقه بندی آلاینده های شیمیایی

طبقه بندی بر اساس حالت فیزیکی

گازها و بخارات

مواد معلق

تقسيم بندي آلاينده بر مبناي تركيب شيميايي

تقسيم بندي آلاينده بر مبناي اثرات فيزيولوژيكي

سم شناسی صنعتی

سم 

مسمومیت ها

تقسیم بندی انواع مسموميتها با توجه به ماهیت

مسموميت ها از نظر علت بروز

راههاي ورود مواد شيميايي به بدن

مراحل سير مواد شيميايي در بدن

سم شناسي فلزات

کروم

جیوه

کادمیوم

سرب 

آفت کش ها

روشهاي كنترل عوامل شيميايي

و...

عوامل زیان آور ارگونومیکی محیط کار

فواید ارگونومی

کاربرد ارگونومی در صنعت

مباحث مطرح در ارگونومی

آنتروپومتری

کاربرد ارگونومی در طراحی محصول

روانشناسی کار

فیزیولوژی کار

آسیب های تجمعی

اختلالات اسکلتی عضلانی تجمعی رایج در اندامهای فوقانی

نوبت کاری

حمل بار

و...

ایمنی صنعتی

مسائل مطرح در ایمنی صنعتی

پیشگیری از حوادث

عوامل انسانی

طراحی و جانمایی دستگاهها و تجهیزات

مدیریت و راهبری ایمنی

آموزش

بازرسی و نظارت ایمنی

راههای کنترل خطرات

ایمنی ماشین ابزار

و...