نگاه کلی

• کلمه بهداشت روانی چقدر برای شما آشناست؟
• چه ارتباطی بین بهداشت روانی و اختلالات روانی وجود دارد؟
• چگونه می‌توانیم بهداشت روانی خود را حفظ کرده یا بهبود ببخشیم؟

واژه بهداشت (Health) و سلامتی همیشه انسان را در طول تاریخ به خود مشغول کرده است. تدوین برنامه‌های تربیتی – بهداشتی برای حفظ سلامتی و مطالعه ، جلوگیری و درمان بیماریها نمونه‌ای از این اقدامات بشری است. بهداشت در یک تقسیم کلی به دو نوع "بهداشت جسمی" و "بهداشت روانی" تقسیم می‌شود. ولی آنها همپوشی‌های زیادی را با هم دارند (بر یکدیگر تاثیر می‌گذارند).

بهداشت روانی از آن جهت که رابطه مستقیمی با "عملکرد فردی – اجتماعی" و آسیب‌های روانی – اجتماعی" دارد، از اهمیت زیادی برخوردار است و این اهمیت باعث تدوین و اجرای برنامه‌های متعدد بهداشت روانی در سه بعد " پیشگیری ، درمان و توانبخشی" می‌شود این سه بعد در برگیرنده تمام اهداف و فعالیت‌های بهداشت روانی است.

تعاریف بهداشت روانی

تعریف سازمان بهداشت جهانی

سازمان بهداشت جهانی ، بهداشت روانی را اینگونه تعریف می‌کند: "بهداشت روانی در درون مفهوم کلی بهداشت قرار دارد و بهداشت یعنی توانایی کامل برای ایفای نقش‌های روانی و جسمی ، بهداشت به معنای نبود بیماری یا عقب ماندگی نیست."

تعریف انجمن بهداشت روانی کانادا

انجمن بهداشت روانی کانادا در یک دید جامع بهداشت روانی را در سه قسمت "نگرش‌های مربوط به خود ، نگرش‌های مربوط به دیگران و نگرش‌های مربو به زندگی" تعریف می‌کند. از نظر این انجمن بهداشت روانی یعنی : "توانایی سازگاری با دیدگاههای خود ، دیگران و رویارویی با مشکلات روزمره زندگی."

عوامل موثر بربهداشت روانی

بهداشت روانی افراد متاثر از عوامل متعددی است، اگر چه این عوامل به صورت جداگانه مورد مطالعه قرار می‌گیرند ولی در واقع این موضو ع چند وجهی متاثر از یکدیگر است. بدین معنی که افراد به علت شرایط محیطی یا عوامل فردی تعادل و آرامش روحی شان دچار تغییراتی می‌شود و هر چه شدت این عوامل زیادتر باشد، تاثیر و تهدیدش بیشتر خواهد بود. عواملی همچون : "عدم برآورده شدن نیازهای اولیه، ناکامی، استرس، یادگیری، مسائل اجتماعی و رسانه های جمعی و... از عمده ترین تاثیرگذاران بر بهداشت روانی هستند.

ابعاد بهداشت روانی

پیشگیری نوع اول (Primary Prevention)

هدف این نوع از بهداشت روانی ممانعت از شروع یک بیماری یا اختلال است، "با حذف عوامل کلی کاهش عوامل خطرساز ، تقویت مقاومت افراد ، دخالت در فرایند اختلال" بدست می‌آید." برنامه‌های آموزش بهداشت روانی (نظیر آموزش والدین برای تربیت کودکان ، آموزش تاثیرات مصرف الکل و مواد و...)، برنامه‌های بالا بردن کارایی و توان افراد (نظیر برنامه‌های تقویتی برای کودکان محروم) ، ایجاد سیستم‌های حمایت اجتماعی (نظیر بیمه‌های درمانی ، ایجاد و حمایت از گروه‌های محلی و اجتماعی حمایت کننده از افراد مبتلا)" نمونه‌های پیشگیری نوع اول می‌باشد.

پیشگیری نوع دوم (Secondary Prevention)

هدف اقدامات این بعد از برنامه بهداشت روانی ، شناخت به موقع و درمان فوری و مناسب اختلال (یا بیماری) است. تمام نظریه‌ها و اقدامات درمانی نظیر "دارو درمانی ، رفتار درمانی ، شناخت درمانی ، گروه درمانی ، روانکاوی و ..." در غالب این بعد از بهداشت روانی قرار می‌گیرد.

پیشگیری نوع سوم

هدف این بعد از بهداشت روانی ، بازگرداندن و حفظ تمام یا قسمتی از توانایی‌های از دست رفته فرد به علت اختلال (یا بیماری) است، تا فرد بتواند به گونه‌ای مفید و سازنده به زندگی "خانوادگی ، اجتماعی و شغلی" خود باز گردد. در واقع برنامه‌های این بعد با "توانبخشی" (Rehabilitation) افراد و جلوگیری از بازگشت مجدد اختلال (یا بیماری) در فرد و حفظ و پیشبرد سلامت ایجاد شده توسط درمان ، سروکار داشته ، اقدامات قبلی را تکمیل می‌کند.

چشم انداز بحث

موضوع بهداشت روانی و تامین آن برای "مردم ، سازمانها و دولتها" بسیار مهم است، چرا که با کارایی فردی و اجتماعی افراد و در کنار آن با پیشرفت‌های "علمی ، صنعتی و..." جامعه گره خورده است. امروزه اکثر کشورها منابع زیادی را برای بهبود بهداشت روانی جامعه صرف می‌کنند و در کنار آن با تدوین برنامه‌های جامع از "سازمان‌ها و منابع محلی – اجتماعی" نیز استفاده می‌کنند. متاسفانه ایران از این حرکت جامعه بشری به دور مانده است.

بطوری که افراد و بیماران دچار مشکلات روحی از ابتدایی‌ترین حق خود یعنی بیمه خدمات درمانی بهداشتی محروم هستند و تاکنون هیچگونه نشانه و حرکت موثری که نشان دهنده اهمیت بهداشت و سلامتی این افراد باشد در دولت دیده نشده است. در واقع افراد و بیماران دچار "مشکلات روحی – روانی" افراد "فراموش شده" در ایران هستند.

 

فهرست مطالب:

فصل اول: طبقه بندی بیماریهای روانی

تعریف اختلالات روانی

ویژگیهای بیماری روانی

سیستم های طبقه بندی اختلالات روانی

فرق پسیکوز و نوروز

طبقه بندی اختلالات روانی بر اساس سیستم ICD-10

و...

فصل دوم: درمان ها در روانپزشکی

انواع درمانهای موجود در روانپزشکی

درمان های زیست شناختی

داروهای روانپزشکی

جنبه های فارماکولوژیکی

داروهای ضد جنون یا آنتی سایکوتیک ها

آنتی سایکوتیک های تیپیک

آنتی سایکوتیک های آ تیپیک

مکانیسم داروهای ضد جنون

موارد مصرف آنتی سایکوتیک ها

عوارض جانبی آنتی سایکوتیک ها

عواض اکستراپیرامیدال آنتی سایکوتیک ها

سایر عوارض عصبی

مسمومیت و خودکشی با آنتی سایکوتیک ها

انواع داروهای ضد افسردگی

ضد افسردگی های سه حلقه ای

ضد افسردگی های چهار حلقه ای

مکانیسم اثر داروهای ضد افسردگی چند حلقه ای

موارد مصرف

عوارض جانبی داروهای سه و چهار حلقه ای

انواع مهار کننده های اختصاصی بازجذب سرتونین

و...

فصل سوم: اختلالات خلقی

شیوع

سبب شناسی

علائم بالینی

علائم بالینی مانیا

انواع اختلالات خلقی

اختلال دو قطبی 1

اختلال دو قطبی 2

درمان

پرستاری

و...

فصل چهارم: اختلالات اضطرابی

اختلالات اضطرابی

اضطراب و ترس

نظریه های روانشناختی اضطراب

اختلال اضطرابی فراگیر یا منتشر

اختلال هراس و گذرهراسی

اختلالات فوبی

اختلال وسواسی جبری

وجوه مشترک

انواع وسواس

و...

فصل پنجم: اختلالات شبه جسمی ساختگی و تمارض

انواع اختلالات شبه جسمی

اختلال جسمانی کردن

اختلال تبدیلی

خود بیمار انگاری

اختلال بد ریختی

اختلال درد

اختلال شبه جسمی نامتمایز

و...

فصل ششم: اختلالات تجزیه ای

انواع

فراموشی تجزیه ای

علل

تشخیص افتراقی

درمان

گریز تجزیه ای

اختلال هویت تجزیه ای

و...

فصل هفتم: اختلالات انطباقی

انواع

درمان

و...

فصل هشتم: اختلالات روان تنی

سبب شناسی

تشخیص

تشخیص افتراقی

برخی از اختلالات روان تنی

درمان

اصول کلی درمان در سایکوسوماتیک

فرآیند پرستاری

و...

فصل نهم: اختلالات شخصیت

مشخصات کلی اختلال شخصیتی

طبقه بندی

انواع اختلالات

اختلال شخصیت اسکیزوئید

اختلال شخصیت اسکیزوتایپال

گروه افراد نمایشی، احساساتی و دمدمی

و...

فصل یازدهم: اختلالات روانی-عضوی

طبقه بندی اختلالات روانی عضوی

دلیریوم

دمانس

آمنزی

اختلال روانی ناشی از یک اختلال طبی و مواد

پرستاری

و...

فصل دوازدهم: اختلالات مرتبط با مواد

اختلالات مصرف مواد

وابستگی

سو مصرف مواد

اختلالات مرتبط با الکل

درمان وابستگی به الکل

و...