حسابرسی فرایندی است بسامان به شکل جمع‌آوری و ارزیابی بی‌طرفانهٔ شواهد دربارهٔ ادعاهای مربوط به فعالیت‌ها و وقایع اقتصادی برای تعیین میزان انطباق این ادعاها با معیارهای از پیش تعیین‌شده و گزارش نتایج به اشخاص ذی‌نفع («بیانیهٔ مفاهیم بنیادی حسابرسی»).

این تعریف بصورت عمده وجامع ارائه شده است تا انواع مختلف حسابرسی را شامل شود. برخی از عبارات این تعریف نیاز به توضیح بیشتری دارد. عبارت فرایند بسامان بر این نکته دلالت دارد که حسابرسی بر اساس برنامه‌ریزی مناسب انجام می‌شود. برنامه‌ریزی مناسب شامل جمع‌آوری و ارزیابی بیطرفانة شواهد است. حسابرسان باید با حفظ بیطرفی نسبت به جمع‌آوری و ارزیابی مربوط بودن و اعتبار شواهد بپردازند. اگر چه نوع، میزان و قابلیت اتکای شواهد در کارهای مختلف حسابرسی می‌تواند متفاوت باشد، اما جمع‌آوری و ارزیابی شواهد، بخش اعظم فعالیت‌های حسابرسان را تشکیل می‌دهد. شواهدی را که حسابرسان جمع‌آوری می‌کنند باید دربارة ادعاهای مربوط به فعالیت‌ها و وقایع اقتصادی باشد. در حسابرسی، واژة ادعا معنای ویژه‌ای دارد و به اظهارات ضمنی یا صریح مدیریت اطلاق می‌شود که در قالب صورت‌های مالی، اسناد و مدارک یا سیستم‌ها تجسم می‌یابد. برای مثال، صورت‌های مالی اساسی تهیه شده توسط مدیران شامل چند ادعا است. از جمله مبلغی که در ترازنامه در سرفصل اموال، ماشین آلات و تجهیزات نشان داده می‌شود، بیانگر این است که مدیران ادعا دارند: شرکت بر این دارایی‌ها مالکیت دارد و از این دارایی‌ها در فرایند عادی عملیات تولیدی یا خدماتی خود استفاده می‌کند و این مبلغ، بهای تمام شدة تاریخی پس از کسر استهلاک انباشتة این دارایی‌ها است.

هدف حسابرسان از مقایسة شواهد جمع‌آوری شده با ادعاهای مربوط به فعالیت‌ها و وقایع اقتصادی، تعیین میزان انطباق ادعاهای مزبور بامعیارهای از پیش تعیین شده است. اگر چه معیارهای مختلفی برای تعیین میزان انطباق وجود دارد، اما در تنظیم صورت‌های مالی اساسی، معمولاً معیار اصلی و مورد قبول، اصول حسابداری یا استانداردهای حسابداری است. در بند ۲ بخش ۲۰۰ استانداردهای حسابرسی کشور (۱۳۸۶) نیز تأکیده شده است که هدف از حسابرسی صورت‌های مالی، اظهارنظر نسبت به این موضوع است که آیا صورت‌های مالی براساس استانداردهای حسابداری تهیه شده است یا خیر.

آخرین عبارت مهم، یعنی گزارش نتایج به اشخاص ذی‌نفع، بیانگر نوع گزارشی است که حسابرسان برای اشخاص ذی‌نفع تهیه می‌کنند. اشخاص ذی‌نفع می‌تواند شامل سهامداران، اعتباردهندگان، کارکنان، تأمین کنندگان مواد و کالا، سازمان‌های دولتی، بورس اوراق بهادار و گروه‌های دیگر باشد.

حسابرس

حسابرس به فرد یا مؤسسه‌ای گفته می‌شود که مسئولیت نهایی حسابرسی صورت‌های مالی یاارائه خدمات مرتبط را به عهده دارد. حسابرس باید فردی مستقل از سازمانی باشد که در حال رسیدگی آن است.

انواع حسابرسی

حسابرسی انواع گوناگون دارد و مهمترین آنها عبارتند از:

1. حسابرسی صورت‌های مالی،
2. حسابرسی رعایتی،
3. حسابرسی عملیاتی و
4. حسابرسی قانونی.
5. حسابرسی داخلی

حسابرسی صورت‌های مالی

هر گاه از حسابرسی بدون قید و شرط اضافی یاد شود، منظور همان «حسابرسی صورت‌های مالی» یا به اختصار «حسابرسی مالی» است. هدف اصلی این حسابرسی اعتباردهی به صورتهای مالی است. منظور از اعتباردهی، اظهار عقیده یا قضاوت شخص یا اشخاص مستقل و ذی‌صلاح نسبت به مطابقت تمامی جنبه‌های با اهمیت ادعاهای منعکس در صورت‌های مالی با معیارهای تعیین شده یعنی اصول حسابداری است. البته چنین اظهار نظر یا قضاوتی باید مبتنی بر شواهد معتبر و کافی باشد.

حسابرسی رعایتی

مقصود از حسابرسی رعایت، تعیین میزان رعایت احکام، سیاست‌ها، پیمان‌ها، قوانین و مقررات دولتی و کنترلهای داخلی توسط شرکت‌های مورد رسیدگی است. برای مثال، شرکت‌ها می‌توانند تعیین میزان رعایت احکام و سیاست‌های داخلی توسط بخش‌های مختلف سازمان را از حسابرسان خود درخواست نمایند. مثال دیگر، حسابرسی اظهارنامه‌های مالیاتی اشخاص یا شرکت‌ها توسط ممیزان وزارت امور اقتصادی و دارایی جهت تعیین میزان رعایت قانون مالیات‌ها است.

حسابرسی عملیاتی

تعریف حسابرسی عملیاتی از دیدگاه کمیتهٔ ویژهٔ حسابرسی عملیاتی و مدیریت (وابسته به انجمن حسابداران رسمی آمریکا) البته با اندکی دخل و تصرف به شرح زیر است: حسابرسی عملیاتی عبارت است از بررسی بسامان فعالیت‌های سازمان یا بخش معینی از آن در ارتباط با اهداف تعیین شده. هدف اصلی حسابرسی عملیاتی، ارزیابی رعایتِ «صرفة اقتصادی» هنگام تهیه منابع و ارزیابی «کارآیی» عملیات هنگام اسنفاده از منابع و «اثربخشیِ» عملیات برای نیل به اهداف از قبل تعیین شده، تشخیص فرصت‌های بهبود عملیات و ارائه پیشنهادهای اصلاحی به مدیران سازمان است.

ارزیابی صرفه اقتصادی، کارآیی و اثربخشی سیستم حسابداری کامپیوتری یک شرکت و ارائه پیشنهادهای اصلاحی، نمونه‌ای از حسابرسی عملیاتی است. در این نوع از حسابرسی، معیار مورد استفاده برای ارزیابی ادعاهای مدیریت با معیار مورد نظر در حسابرسی صورت‌های مالی متفاوت است. به همین دلیل در مقایسه با حسابرسی صورت‌های مالی و حسابرسی رعایت، حسابرسی عملیاتی با مسایل و چالش‌های دیگری نیز مواجه است؛ زیرا در این زمینه حسابرسان باید به شناسایی یا تعریف اهداف و معیارهای قابل اندازه گیری بپردازند تا بتوانند به کمک آن اثربخشی و کارآیی عملیات را ارزیابی کنند.

حسابرسی قانونی

در سال‌های اخیر، دعوت از حسابرسان برای ارائه خدمات «حسابرسی قانونی» (Forensic Audit) به ویژه هنگام بروز اختلافات مالی، گسترش فزاینده‌ای یافته است. حسابرسی قانونی در واقع مشابه خدمت پزشکان در امر «پزشکی قانونی» است. برخی از مواردی که اجرای حسابرسی قانونی می‌تواند ضرورت یابد به شرح زیر است:

1. تقلب‌های تجاری یا کارکنان شرکت‌ها؛
2. خسارت‌های تجاری – اقتصادی؛
3. اختلاف بین سهامداران یا شرکا؛

انواع حسابرس

حسابرسان را بر اساس موقعیت شغلی آنان می‌توان به انواع زیر تقسیم کرد:

1. حسابرس مستقل،
2. حسابرس داخلی،
3. حسابرس دولتی.

 

فهرست مطالب:

حسابرسی و شهادت دهی

رسیدگی و حسابرسی

ویژگیهای حسابرس

معیارهای ارزیابی اطلاعات ارائه شده توسط ASOBAT و ارتباط آنها با حسابرسی

نقش هایی که تئوری به عهده دارد

مسائل و مشکلاتی که حسابرسی با آن مواجه است

فلسفه

نگرش های فلسفی

رویکرد علمی

رویکرد حسابرسی

روش شناسی در علم

روش شناسی مسائل واقعی در حسابرسی

روش شناسی مسائل ارزشگذاری حسابرسی

تفاوت های بین روش شناسی علمی و روش شناسی حسابرسی

عوامل توجیه کننده تقاضا برای حسابرسی

ارزش افزوده (مضاعف) فعالیت حسابرسی

فرضیه های توجیه کننده تقاضا برای حسابرسی

بحث کالای عمومی

فرضیه بیمه مزایای استفاده‌ از خدمات حسابرسان

بیمه سیاسی

پدیده مخاطرات اخلاقی

پدیده گزینش نادرست

نظریه علامت دهی

سه مشخصه تجزیه و تحلیل نظریه اطلاعات

نقش های اجتماعي حسابرسي

حاکمیت شرکتی

چارچوب نظري حاكميت شركتي

ضرورت و نقش اجتماعي حسابرسی در ادبیات حسابداری

نفع شخصي اقتصادي و رسيدگي

نقش روانشناسي رسيدگي و حسابرسي

نقش جادويي حسابداري در جامعه

نقش بيمه سياسي حسابرسي

ماهیت فرضیات بدیهی

فرضیات بدیهی حسابرسی

فرضیات توجیه کنندۀ حسابرسی

فرضیات بدیهی رفتاری حسابرسی

فرضیات بدیهی کارکردی حسابرسی

استقلال حسابرسی

استقلال به‌ عنوان یک مفهوم انتزاعی

استقلال حسابرس از نظر ماتز و شرف 1961

استقلال حسابرس از نظر فلینت 1988

مقررات گذاری در حوزه استقلال حسابرس

منع قانونی و استقلال حسابرس

خدمات مدیریت و استقلال

استقلال حسابرس و سهامداران

موقعیت‌های کنونی و استقلال حسابرس

راه‌حل‌ های پیشنهادی برای استقلال حسابرس

استقلال حسابرسی در مقابل استقلال حسابرس

مراقبت حرفه ای

مفهوم حسابرس محتاط

معیارهای حسابرس محتاط از دیدگاه ماتز و شرف

معیارهای حسابرس محتاط از دیدگاه فلینت

تعیین سطح معقول مهارت و مراقبت حرفه ای در حسابرسی

مفهوم فاصله انتظارات

کشف تقلب و اشتباه ها و جلوگیری از آنها

اعلام خطر در زمان ورشکستگی

تضمین صحت محتوای اطلاعات حسابداری صورتهای مالی حسابرسی شده

قضاوت در خصوص اثربخشی و کفایت عملیات و مدیریت

مسئولیت حسابرسان در مقابل استفاده کنندگان از گزارش حسابرسی

پاسخگو دانستن حسابرسان

مسئولیت حسابرسان و تغییر استانداردهای حسابرسی

مسئولیت در مورد شواهد حسابرسی

شواهد حسابرسی

شواهد حسابرسی و مدارک مؤید

ویژگی های فلسفی شواهد حسابرسی

شواهد طبیعی

شواهد ساختگی

استدلال منطقی

حقیقت

حقایق مادی

حقایق انتزاعی ریاضی

و...