یکی از ارکان شناسائی سود، عامل زمان است و سود فرایند دادوستد یک شرکت یا یک موسسه و یا یک فرد در طی مدت محدودی از زمان خواهد بود.

سود تقسیم نشده:

هرگونه منافع تحصیل شده در یک دوره مالی را که بین صاحبان موسسه توزیع و یا به صاحب موسسه پرداخت نشده باشد، سود تقسیم نشده می گویند.

سود تقسیم نشده عبارتست از: سود خالص سال مالی شرکت منهای زیانهای سالهای مالی قبل و اندوخته قانونی و سایر اندوخته های اختیاری بعلاوه سود قابل تقسیم ( تقسیم نشده ) سالهای قبل .

 سود تقسیم نشده یا اختصاص نیافته :

در این بحث لازم است ابتدا در مورد مالیات بر درآمد که برخی از حسابداران آن را نوعی تخصیص دانسته و در حساب تقسیم سود انباشته منظور می کنند و برخی دیگر نیزآن را نوعی هزینه دانسته و در پایان حساب سود و زیان و یا خلاصه سود و زیان منعکس می سازند، مطالبی بیان گردد.

 مالیات بردرآمد دوره:

پس از کسر هزینه ها از درآمدها در حساب سود وزیان، سود ویژه حاصل می شود که در این لحظه به آن سود ویژه قبل از کسر مالیات می گویند.

موسسات موظفند، مالیات بر درآمد سود ویژه مربوطه را محاسبه نموده و رقم حاصل را از سود ویژه کسر نمایند، برای این کار لازم است حساب سود وزیان یا خلاصه سود و زیان را بدهکار و حساب جدیدی به نام ذخیره مالیات بر درآمد یا مالیات پرداختی را بستانکار نمایند یعنی :

حساب سود و زیان بدهکار

حساب ذخیره مالیات بر درآمد بستانکار

حساب سود و زیان مانده گیری می شود و مانده جدیدی به نام سود ویژه پس از کسر مالیات نامیده می شود که عده ای از حسابداران آن را به حساب دیگری به نام حساب تقسیم سود انباشته منتقل و حساب سود وزیان را می بندند.

 

سود سهام سهامداران

سود سهام سهامداران عبارتست از توزیع بخشی ازدارائی شرکت بین مالکین آن که از نتیجه کسب درآمد دوره جاری یا دوره های قبل حاصل شده است، هر مبلغی که از این رقم در موسسه باقی بماند و بین سهامداران توزیع نگردد در واقع نوعی ایجاد محدودیت در سود سهام سهامداران میباشد.

 الف ) پرداخت سود سهام به صورت نقد :

 ابتدا میزان سود سهام را براساس مصوبه مجمع عمومی ویا به توصیه مدیران تعیین نموده و در حساب تقسیم سود انباشته آن بدهکار و به حساب سود سهام پیشنهادی یا سود سهام عادی یا سود سهام پرداختنی بستانکار می کند.

پرداخت سود سهامداران به صورت نقدی :

در بسیاری از مواقع موسسه با وجود داشتن سود ویژه و در نتیجه سود سهام پرداختی , ممکن است وجه نقد کافی برای پرداخت سود سهام در اختیار نداشته باشد که سود سهامداران را به صورت نقد بپردازد.

 سود سهمی:

• بعضی از شرکتها به علت گسترش فعالیت شرکت نیاز به افزایش سرمایه دارند و بهترین راه افزایش سرمایه تحویل سهام سرمایه حاصل از محل افزایش سرمایه به سهامداران به جای وجه نقد است.

• سود سهمی باعث کاهش قیمت سهام شرکت در بازار می گردد زیرا افزایش تعداد سهام سرمایه به وجود می آید و در نتیجه ارزش ویژه سهام از حد قبلی تنزل می نماید.

•کمیته رویه های حسابداری دو رهنمود در مورد انتقال سود سهمی صادر نموده است:

• اول : در مواردی که توزیع سود سهمی قیمت سهام شرکت را در بازار کاهش ندهد یا کاهش آن اندک باشد شرکت بایستی معادل ارزش بازار سهام جدید صادر شده بابت سود سهمی را از حساب تقسیم سود انباشته به حساب سرمایه انتقال دهد.

• در مواردی که توزیع سود سهمی قیمت سهام شرکت را در بازار به طور آشکار و قابل ملاحظه کاهش دهد,شرکت بایستی معادل ارزش اسمی سهام صادره جدید بابت سود سهمی از حساب تقسیم سود انباشته را به حساب سرمایه منتقل نماید

• حالت اول) ارزش بازار سهام: در این حالت سود سهمی تاثیر غیر قابل ملاحظه در قیمت سهام دارد و لذا قیمت سهام در بازار تقریبا به همان بهای قبل از توزیع سود سهمی باقی می ماند , معمولا در مواقعی که تعداد سهام منتشره جدید بایت سود سهمی کمتر از 25 درصد سهام سرمایه شرکت باشد این حالت اتفاق می افتد.

• حالت دوم) معمولا در مواقعی که بیش از 25 درصد سهام سرمایه به عنوان سود سهمی بین سهامداران توزیع گردد کاهش قابل ملاحظه در بازار برای سهام شرکت به وجود می آید.

 صاحبان سود سهام :

• کسانی که حق حضور در مجمع عمومی شرکت , برای تصویب سود سهام هستند و لذا در تاریخ تشکیل مجمع عمومی جهت تصویب سود و زیان شرکت هر شخصی که صاحب سهام شرکت باشد , صاحب سود سهام شرکت نیز اعم از سود نقدی و سهام جایزه یا سود سهمی می باشد.

ثبت های مرتبط با تاریخ :

• در رابطه با سود سهام سه تاریخ مشخص وجود دارد:

• 1. تاریخ پیشنهاد سود سهام

• 2.تاریخ تصویب و اعلام پرداخت سود سهام

• 3.تاریخ پرداخت سود سهام

 

پاره سهم :

• پاره سهم در حالتی می گویند که در هنگام توزیع سود سهمی یا سهام جایزه به سهامدار معادل یک سهم کامل تعلق نگیرد و 2/1 یا 3/1 سهم به وی برسد.

محاسبه سود هر سهم :

• سرمایه هر شرکت سهامی ممکن است یا فقط از سهام عادی سرمایه تشکیل شده باشد و یا اینکه علاوه بر سهم عادی , سهام ممتاز و اوراق بهادار قابل تبدیل به سهام عادی نیز منتشر و به فروش رسانیده باشد و در نتیجه سرمایه شامل سهام عادی و سهام ممتاز و اوراق قابل تبدیل به سهام عادی می باشد.

 محاسه سود هر سهم در حالت عادی بودن سهام سرمایه :

• سود قابل تقسیم شامل سود خالص سال مالی به اضافه سود تقسیم نشده سال گذشته منهای زیانهای سالهای مالی قبل و اندوخته قانونی و سایر اندوخته ها می باد.

سود قابل پرداخت هر سهم :

[(زیانهای سالهای قبل + سایر اندوخته ها + اندوخته قانونی) -سود تقسیم نشده قبلی + سود ویژه دوره] سود تخصیص نیافته

تعداد سهام سرمایه شرکت

• سود قابل پرداخت هر سهم که به شرح فوق محاسبه گردیددر واقه سود سهم پرداختنی به سهامداران می باشد اما سود سهام برای هر سهم به صورت خام در حالت سرمایه به صورت سهام عادی عبارت است از:

سود به نسبت هر سهام یا سود هر سهم به صورت خام =

سود خالص دوره

تعداد سهام عادی تعهد و فروخته شده

 محاسبه میانگین تعداد سهام عادی :

• در صورتی که تعداد سهام عادی (دارای حق رای)شرکت در طول سال ثابت باشد , سود خالص دوره مالی را بر تعداد سهام عادی تقسیم می کند و سود خام هر سهم یا سود .به نسبت هر سهم بدست می آید.

 • در شرکتهائی که سرمایه شرکت فقط از سهام عادی و ممتاز دارای حق رای تشکیل نشده باشد و علاوه بر سهام عادی انواع اوراق بهادار قابل تبدیل به سهام عادی مانند سهام ممتاز قابل تبدیل به سهام عادی منتشر و به فروش رسانیده باشد , اصطلاحا سرمایه شرکت دارای ساختار مختلط یا پیچیده تلقی می شود.

محدودیت در سود سهام یا سود تقسیم شده اختصاص یافته:

• سود انباشته و یا حساب تقسیم سود انباشته به طور کلی شامل دو قسمت یکی وجوهی که بابت اندوخته ها و سرمایه گذاریها اختصاص می یابند و دیگری سود تخصیص نیافته

سود قابل تقسیم عبارتند از:

• اندوخته های قانونی و اختیاری- سود تقسیم نشده سالهای قبل+ زیان سالهای قبل-سود خالص دوره مالی

• سود سهام عبارتند از اندوخته قانونی و سایر اندوخته های اختیاری و زیان سالهای قبل , که در واقع موارد فوق شامل بخشی از سود انباشته یا حساب تقسیم سود انباشته است.

• اوراق قرضه پرداختنی یکی ازانواع تعهدات کتبی شرکت سهامی عام یا دولت در مقابل اشخاص ثالث می باشد که در آن شرکت سهامی عام منتشر کننده اوراق قرضه یا دولت عهد نموده است.

 

فهرست مطالب:

سود تقسیم نشده

سود تقسیم نشده یا اختصاص نیافته

مالیات بر درآمد دوره

سود سهام سهامداران

پرداخت سود سهام به صورت نقد

پرداخت سود سهامداران به صورت نقدی

سود سهمی

ثبت دفاتر حسابداری برای سود سهمی

صاحبان سود سهام

ثبت های مرتبط با تاریخ

پاره سهم

محاسبه سود هر سهم

محاسه سود هر سهم در حالت عادی بودن سهام سرمایه

سود قابل پرداخت هر سهم

محاسبه میانگین تعداد سهام عادی

محدودیت در سود سهام یا سود تقسیم شده اختصاص یافته

سود قابل تقسیم

به همراه مثال های حل شده.