آموزش و پرورش یا تعلیم و تربیت دارای مفهوم و کاربرد گسترده و پیچیده و در نتیجه مبهمی است. در تعریف این مفهوم، نه تنها میان مردم عادی، بلکه میان صاحب‌نظران تعلیم و تربیت هم اختلاف‌نظر وجود دارد. همچنین مفاهیمی مانند سوادآموزی، کارآموزی، بار آوردن، پروردن، تأدیب، اجتماعی کردن و... نیز جزئی از «آموزش و پرورش» محسوب می‌شوند یا با آن همپوشی دارند.

دربارهٔ مفهوم «آموزش و پرورش» باید درنظر داشت که «آموزش و پرورش» منحصر به افراد، زمان، مکان، یا عمل خاصی نیست. یعنی به طور مشخص «آموزش و پرورش» منحصر به مدرسه، کودکان، یا آموزش دروس خاصی نیست، بلکه «آموزش و پرورش» برای همه و در هر زمانی (ز گهواره تا گور) و هر مکانی است.

تعاریف آموزش و پرورش

همان‌طور که گفته شد، آموزش و پرورش دارای مفهوم و کاربردی گسترده، پیچیده و مبهم است. تاکنون تعریف واحد یا جامع و مانعی از «آموزش و پرورش» به دست نیامده‌است و اهل نظر، هر یک بر پایه تفکرات و تجربیات خود، تعریفی از آن ارائه داده‌اند.

صاحبنظران ایرانی یا مسلمان تعلیم و تربیت در سده‌های پیشین (مانند امام محمد غزالی)، هیچ‌کدام درپی تعریف مفهوم «آموزش و پرورش» نبوده‌اند و گویا اهمیت تعریف این مفهوم را درک نکرده بودند. در عصر حاضر، متفکران ایرانی مانند محمدباقر هوشیار، عیسی صدیق، اسدالله بیژن و امیرحسین آریان‌پور، مرتضی مطهری در این‌باره اظهارنظر کرده‌اند؛ ولی دانشمندان غربی از دیرباز تاکنون تعاریفی از «آموزش و پرورش» ارائه داده‌اند.

برخی از تعاریف آموزش و پرورش

• محمدباقر هوشیار: آموزش و پرورش مجموعه منظمی از اعمال و رفتار است؛ به بیان دیگر آموزش و پرورش فعل و انفعالی است میان دو قطب روان (آموزگار و فراگیر) که مسبوق به اصلی و متوجه هدفی و مستلزم برنامه‌ای است.
• جان دیویی: آموزش و پرورش تکرار تجربه‌است، به منظور اینکه معنای تجربه گسترش پیدا کند و برای هدایت و کنترل تجربیات بعدی، فرد را بهتر قادر سازد.
• ژان ژاک روسو: آموزش و پرورش هنر یا فنی است که به صورت راهنمایی یا حمایت نیروهای طبیعی و استعدادهای فراگیر (متربی) و با رعایت قوانین رشد طبیعی و با همکاری خود او برای زیستن تحقق می‌پذیرد.
• دانشنامه بریتانیکا: از آن‌جایی که کودکان بی‌سواد، نادان و غیرمطلع از فرهنگ جامعه‌شان به دنیا می‌آیند، برای یادگیری فرهنگشان، هنجارهای رفتاری افراد بالغ، یادگیری مهارت‌ها، یافتن نقششان در اجتماع و رسیدن به اهدافشان نیاز به آموزش دارند.
• امیرحسین آریان‌پور: آموزش و پرورش عبارت است از «فرایند هدایت و جهت‌دهی عمدی تجارب انسانی»

فلسفه آموزش و پرورش

از آن‌جا که آموزش به کودکان این قابلیت را می‌دهد که به صورت مستقل به سوی اهداف مورد نظرشان حرکت کنند و هویت ویژه‌ای در جامعه بیابند، اهمیتی غیرقابل چشم‌پوشی برای فلاسفه دارد. فلسفه آموزش به بررسی ماهیت و اهداف آموزش و ابزارهای آن می‌پردازد و در ارتباط با «نظریه آموزش» است. نظریه آموزش نوعی نظریه عملی بوده که سعی در فراهم آوردن رهنمود و روشن کردن تمامی جنبه‌های گوناگون آموزش (اعم از جنبه‌های تعلیمی، اخلاقی و سیاسی مربوطه) و همچنین ساختار اجتماعی وابسته با آن است. فلسفه آموزش از نیمه دوم قرن بیستم میلادی به بعد به صورت یک شاخه مشخص از فلسفه شناخته شده و مورد بررسی قرار گرفت.

 

فهرست مطالب:

فصل اول: تعريف آموزش و پرورش تطبيقي

فوايد و كاربرد مطالعات تطبيقي در زمينه آموزش و پرورش كدامند؟

دست اندر كاران مطالعات آموزش و پرورش تطبيقي

اهداف مطالعات تطبيقي آموزش و پرورش

و...

فصل دوم: دوره نقل مشاهدات و شرح خاطرات سياحان به عنوان نخستين مطالعات آموزش و پرورش تطبيقي

مقدمه

تاریخچه

نارسايي های نخستين مطالعات آموزش و پرورش تطبيقي

و...

فصل سوم: دوره اي كه اقتباس و مدل قرار دادن جنبه هاي آموزش و پرورش كشوري توسط كشور ديگر متداول بود

مقدمات

تاریخچه

مطالعات این دوره

و...

فصل چهارم: دوره اي كه مطالعات تطبيقي آموزش و پرورش تحت تاثير نهضت انترناسيوناليستي قرار گرفت

تقسیم بندی مطالعات این دوره

دلایل کمی اعتبار اطلاعات این دوره

و...

فصل پنجم: دوره اي كه به نظام آموزش و پرورش به عنوان يك نهاد اجتماعي توجه شد

میشل سدلر

روش کندل

نتایج مطالعات کندل

نیکلاس هنز

و...

فصل ششم: دوره اي كه محققان در مطالعات آموزش و پرورش تطبيقي از روش هاي علمي معمول در علوم اجتماعي بهره گرفتند

مرحله فرمالیسم

جريان مطالعه تطبيقي آموزش و پرورش

ادینگ

ديگر دلايل افزايش هزينه هاي تعليم تربيت از نظر ادينگ

مایرز و هاربی سون

هوینگهورست

و...

فصل هفتم: آشنايي با مفاهيم و اصطلاحات آموزش و پرورش

مدارك و درجات تحصيلي دانشگاهي

رشته هاي تحصيلي در آموزش عالي

مديريت متمركز

معایب

محاسن

مدیریت غیر متمرکز

محاسن

معایب

هزینه های جاری

هزینه های سرمایه

چه عواملي مقايسه هزينه هاي آموزش و پرورش ممالك مختلف را با يكديگر آسان مي كند؟

عوارض ناشي از كاهش هزينه هاي آموزش و پرورش

جمعيت آموزش و پرورش

بيسوادي و سواد آموزي

توسعه نيروي انساني

و...

فصل هشتم: آموزش و پرورش در ژاپن امروز

تاريخ تحول آموزش و پرورش ژاپن

اهداف آموزش و پرورش ملي، براساس قانون آموزش و پرورش مصوب سال 1947 در دوره تعليمات ابتدايي

شوراي مركزي آموزش و پرورش در سال 1966 شانزده خصوصيت را براي يك فرد ژاپني مي شمارد

و...

فصل نهم: اداره و سازمان آموزش و پرورش ژاپن

عوامل تدوين خط مشي ها و سياست هاي ملي آموزش و پرورش

و...

فصل دهم: مقاطع مختلف آموزشی

نمودار مراحل تحصیلی ژاپن

آموزش قبل از مدرسه

اهداف تعليم و تربيت در اين دوره

تعداد كودكان، معلمان و مراكز آموزشي قبل از مدرسه

تعليمات ابتدايي و دوره اول متوسطه

دوره های تحصیلی متوسطه

و...

فصل یازدهم: اشتیاق معنوی ملت ژاپن در بس و گسترش آموزش و پرورش

عوامل موثر در افزايش شوق و علاقه ژاپني ها به آموزش و پرورش

و...

فصل دوازدهم: آموزش و پرورش و توسعه اقتصادی

چه عاملي چنين پيشرفتي را در ژاپن موجب شد؟

برنامه ريزي آموزش و پرورش و رشد اقتصادي

مشكلات امروز آموزش و پرورش ژاپن

عواقب رقابت شدید در امتحانات

پنج هدف اساسي در زمينه برطرف كردن مسايل آموزش و پرورش

و...

فصل سیزدهم: آموزش و پرورش در انگلستان

کلیات

و...

فصل چهاردهم: تاریخ تحول آموزش و پرورش در انگلستان و ولز

تاریخچه

تغيرات نظام تعليماتي انگلستان و ولز

مراحل تحصیلی

مصوبات ترمیمی بر قانون 1944

فصل پانزدهم: اداره و سازمان آموزش و پرورش در انگلستان و ولز

سه اصل مهم در نظام تعليم و تربيت انگلستان

اهم اختيارات مقامات محلي آموزش وپرورش

و...

فصل شانزدهم: تعلیمات عمومی و اجباری در انگلستان و ولز

آمار دانش اموزان و تعداد مدارس دولتي در انگلستان

آمار دانش آموزان و تعداد مدارس دولتي در ولز

آموزش قبل از مدرسه

آموزش ابتدایی

آموزش متوسطه

و...

فصل هفدهم: کادر آموزشی مدارس و تربیت معلم

مقدمات

کمیته برن

و...

فصل هجدهم: آموزش عالی

کلیات

دانشگاهها

دانشگاه آزاد

و...