در مورد روستا و دِه تعاریف متعدد و زیادی گفته شده، ده یا روستا که در کتاب‌های نشر قدیم به صورت دیه هم دیده می‌شود، درپارسی میانه، ده (Deh) در پارسی باستان (Dahya) به معنی سرزمین و در اوستا به شکل دخیو (Daxya) آمده‌است. در ایران، ده از قدیمی‌ترین زمان یک واحد اجتماعی و تشکیلاتی و جایی بوده‌است که در آن گروه‌هایی از مردم روستایی برای همکاری در زمینه‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی گرد هم تجمع یافته‌اند. ده اساس زندگی اجتماعی ایران را تشکیل می‌دهد و اهمیت آن به اعتبار اینکه یک واحد تشکیلاتی در زندگی روستایی است، در سراسر قرون وسطی و از آن پس تا به امروز برقرار بوده‌است.

تعریف‌های دیگر

در عرف ده عبارت از محدوده‌ای از فضای جغرافیایی است که واحد اجتماعی کوچکی مرکب از تعدادی خانواده که نسبت به هم دارای نوعی احساس دلبستگی، عواطف و علائق مشترک هستند، در آن تجمع می‌یابند و بیشتر فعالیت‌هایی که برای تأمین نیازمندی‌های زندگی خود انجام می‌دهند، از طریق استفاده و بهره‌گیری از زمین و در درون محیط مسکونی‌شان صورت می‌گیرد، این واحد اجتماعی که اکثریت افراد آن به کار کشاورزی اشتغال دارند در عرف محل ده نامیده می‌شود.

• پلاسید رامبد جامعه‌شناس فرانسوی می‌گوید: ده واحد اجتماعی ویژه‌ای است که با یک فضا در ارتباط متقابل است و این فضا به عنوان یک عنصر ضروری در نظام اجتماعی ده نقش دارد و به این ترتیب ده دارای بعد اجتماعی است که می‌تواند یکی از عوامل اساسی تشکیل دهنده آن به شمار رود. ده محصول کنش‌های متقابل گروه‌های انسانی و فضا است، میان اعضای ده رابطه‌ای محلی وجود دارد که نتیجه کنشهای متقابل تاریخی است و موجب پیدا شدن حافظه جمعی و محلی است و در نتیجه نوعی وجدان یا شعور جمعی به وجود می‌آورد.

تعریف روستا در قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری (ایران)

قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری، مصوب تیر ۱۳۶۲، روستا را چنین تعریف می‌کند: «روستا واحد مبداء تقسیمات کشوری است» که از نظر وضعیت طبیعی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی همگون بوده، با قلمرو معین ثبتی یا عرفی مستقل شناخته شود. روستا از حداقل ۲۰ خانوار یا صد نفر ساکن متمرکز یا پراکنده تشکیل می‌شود. اکثریت ساکنان دائمی روستا به‌طور مستقیم یا غیر مستقیم به فعالیت در زمینه کشاورزی، دامداری، باغداری، صنایع روستائی یا صید اشتغال دارند. روستا در عرف به عنوان ده، آبادی،قلعه،دهکده یا قریه نیز نامیده می‌شود.

تعریف ده در قانون ایران

درقانون اصلاحات ارضی در ایران ده چنین تعریف می‌شده‌است. ده یا روستا عبارت از یک مرکز جمعیت و محل سکونت و کار تعدادی خانواده که در اراضی آن ده به کار کشاورزی اشتغال دارند و درآمد بیشتر آنان از طریق کشاورزی حاصل می‌شود. واژه «دهاتی» نزد شهرنشینان ایرانی ممکن است به عنوان دشنام به کار رود.

• رامبد می‌گوید: روستا برآیندی از عناصر طبیعی و عناصر ساخته شده‌است که به گونه‌ای زمینه سازگاری فرد را با جامعه فراهم می‌آورد و موجبجامعه پذیری می‌شود. در ده بین گروه و فضای جغرافیایی محدود و بسته و ثابت نوعی روابط اقتصادی - اجتماعی - فرهنگی وجود دارد و این روابط موجب پیدایش وحدت و یکپارچگی گروه می‌شود و آن را از گروه دیگر متمایز می‌سازد. اجتماع ده دارای نیروی معنوی مسلط بر اعضایش است که بر رفتار افراد نظارت عالیه شدید دارد و آنها را به پیروی از هنجارهای اجتماعی وادار می‌کند و این نیروی معنوی همان سنت‌های روستایی و قوانین ثابتی است که بر جامعه ده حاکم است.
• تونیس (Tonnies) می‌گوید: جامعه روستایی به عنوان یک جامعه آرمانی که سرشار از تقدس، هماهنگی و صلح و صفاست.
• روث گلاس (Ruth Glass) می‌نویسد: برای ما صفت روستایی دارای مفهوم خوشایند و مطمئنی است. زیبایی، سادگی، راحتی، فراغت، منظره‌های دلگشا، آزادی، صلح و صفا و آرامش است.

 

فهرست مطالب:

فصل اول: تعاريف، مفاهيم واهميت و جايگاه درس

نقش و اهمیت روستا

اهداف درس

توسعه برنامه ريزي- تحقيق

توسعه روستایی چیست؟

و...

فصل دوم:

مروري بر برنامه ها و اقدماتي كه در ارتباط با عمران روستا در ايران انجام پذيرفته است

عمران یعنی چه؟

عمران روستايي در قوانين كشور

عمران درسطح روستا

عمران در سطح دهستان

عمران در سطح بخش

سازمانهاي اداري در امر عمران روستايي

عمران و بهسازي روستاها پس از انقلاب اسلامي

و...

فصل سوم: مفاهيم و تعاريف برنامه ريزي روستايي

برنامه ريزي روستايي چيست؟

برنامه ريزي روستايي از ديدگاه جغرافيا

فضاي جغرافيايي و برنامه ريزي روستايي

برنامه ريزي فضايي جغرافيايي (ملي)

تحليل وضع موجود سازمان فضايي ايران

تقسيم بندي فضاهاي روستايي ايران

و...

فصل چهارم: طرح بهسازی

پايه هاي نخستين طرح بهسازي

كليات طرح بهسازي مناطق روستايي كشور

اهداف و استراتژي بهسازي

روشهاي اجرايي طرحهاي بهسازي

نگرشي بر فرايند طرح بهسازي روستاها

و...

فصل پنجم: طرح هادی روستا

تعريف طرح هادي

اهداف طرح هادي روستا

مراحل تهيه طرحهاي هادي روستايي

شناخت و ارزيابي وضع موجود ( مرحله اول)

تجزيه تحليل وضع موجود (مرحله دوم)

تعيين ضوابط و ارائه پيشنهادات ( مرحله سوم)

و...

فصل ششم: روشها و تكنيكهاي جمع آوري اطلاعات

اهميت و نقش جمع آوري اطلاعات

روشهاي جمع آوري اطلاعات

جمع آوري اطلا عات از مراكز و منابع اطلا عاتي

روش جمع آوري اطلا عات از طريق مشاهده

انواع مشاهده

محاسن روش مشاهده

و...

فصل هفتم: نمونه گیری و کاربرد آن در طرح های روستایی

نمونه گيري چيست؟

مزيت و اهميت نمونه گيري در مطالعات روستايي

شرايط و ضوابط تعداد نمونه

تعداد نمونه و روش نمونه گيري

و...

فصل هشتم: روشها و مراحل تجزيه و تحليل اطلاعات در طرحهاي روستايي

قواعد تنظيم جداول آماري

انواع خط جدول

طبقه بندی جدول ها

و...

فصل نهم: نقشه و كاربرد آن در طرحهاي روستايي

نقشه چیست؟

طبقه بندي كاربردي نقشه ها

انواع نقشه هااز نظر شكل ظاهري و خصوصيات فيزيكي

و...

فصل یازدهم: نمودارها و كاربرد آن در طرحهاي روستايي

تعریف نمودار

انواع نمودار

و...

فصل دوازدهم: عكسهاي هوايي و كاربرد آنها در طرحهاي روستايي

عكس برداري هوايي و تاريخچه آن

استفاده از عكسهاي هوايي در ايران

كاربرد عكسهاي هوايي در طرحهاي روستايي

و...

فصل دوازدهم: آشنايي مقدماتي با تكنيك سنجش از دور

سنجش از دور چيست؟

سنجش از دور ماهواره اي و طرح ريزي كالبدي

سنجنده هاي غير تصويري و ماهواره هاي لندست

رده بندي كلي ماهواره ها

تاريخچه سنجش از دور در ايران

و...

فصل سیزدهم: نظام اداري و اجرايي طرحهاي روستايي در ايران

تعريف نظام برنامه ريزي

نظام برنامه ريزي كشور قبل از انقلاب اسلامي

نظام برنامه ريزي بعد از انقلاب اسلامي

قوانين و مقرراتي كه نظام برنامه ريزي فعلي كشور را شكل مي دهد

و...