مالیات بر ارزش افزوده «مالیات غیر مستقیمی» است که مصرف‌کننده (خریدار) آن را به همراه بهای خرید کالا یا خدمات می‌پردازد و دریافت کننده (فروشنده) موظف است مقدار مالیات دریافتی را به خزانه دولت واریز کند. از آنجا که خود فروشنده نیز ضمن خرید اولیه چنین مالیاتی را پرداخته ولی مصرف‌کننده محسوب نمی‌شود، اینست که او حق دارد کل «مالیات‌های ارزش افزوده» پرداختی خود را از کل «مالیات بر ارزش افزوده» های دریافتی کسر کرده و مابه تفاوت را به دولت بپردازد. دولت‌ها مصارف ویژه‌ای را برای این مالیات درنظر می‌گیرند. این مالیات از مهم‌ترین درآمدهای خزانه استانداریها، شهرداریها و دولت‌های مرکزی محسوب می‌شود و معمولاً به حساب خزانه دولت مرکزی وارد و از آنجا طبق قانون بین استان‌ها و شهرها پخش می‌شود.

مالیات بر ارزش افزوده به تمامی خدمات و کالاهایی تعلق می‌گیرد که در برابر پول در داخل کشور داد و ستد می‌شوند، مگر آنکه در قانون برای آن شرایط ویژه، از جمله تخفیف‌هایی در نظر گرفته باشند. کالاهایی که صادر می‌شوند از این مالیات معاف هستند: ر.ک. Duty-free. به همین دلیل گردشگران (که در کشور محل سفر و خرید اقامت رسمی و دائم ندارند) می‌توانند ضمن خرید، از فروشنده «برگه تفکیک بهای خرید و مالیات برارزش افزوده» (Export document) درخواست کنند. این برگه می‌بایستی ضمن خروج از کشور (حد اکثر سه ماه پس از خرید) توسط اداره گمرک مرزی، پس از رویت اجناس، تأیید شود. خریدار سپس می‌تواند از راه‌های مختلف، از جمله طی سفر بعدی از طریق خود فروشنده یا شرکت‌های ویژه مستقر در بخش ترانزیت فرودگاه یا در خاک کشور مقصد، مالیات پرداختی را دریافت کند. ساکنین کشورهای اتحادیه اروپا در داخل مرزهای این اتحادیه امکان باز دریافت مالیات را ندارند. فروشگاه‌های واقع در سالن ترانزیت فرودگاه‌ها، در محوطه سفارت خانه‌ها،سازمان ملل، یونسکو، فائو و سایر مکان‌های در این رده، که خرید در آنها تحت شرایط ویژه‌ای امکان دارد، «Duty-free shop» محسوب شده و مالیات بر ارزش افزوده را از مشتری دریافت نمی‌کنند.

اداره گمرک برای کالاهایی که داخل کشور می‌شوند (واردات تجاری، بوسیله مسافر یا از راه پست) پس از کسر مبلغ سقفی مجاز، مالیات بر ارزش افزوده بهای حقیقی یا تخمینی آن کالا را از مالک کسب می‌کند. در این رابطه استثناءهایی وجود دارد که قانون هر کشوری تعیین می‌کند. مثلاً در اکثر کشورهای اروپایی واردات شیر مادر، اعضای بدن انسان، خون و محصولات جانبی خون، برخی کشتی‌های اقیانوس پیما و بسیاری اقلام دیگر از مالیات بر ارزش افزوده وارداتی معاف هستند (ر ک قوانین کشوری)

در برخی کشورها داروها، خدمات پزشکی، خدمات عام‌المنفعه، مواد غذایی، کالاهای رسانه‌ای چاپی غیر تبلیغاتی (یا با تبلیغات نسبتاً کم) و برخی خدمات دولتی و شبه دولتی در بعضی کشورها (ازجمله آتش‌نشانی، دادگستری، بهای تمبر و برخی دیگر خدمات پستی، خدمات ایمنی و نجات، جرائم نقدی و امثالهم) شامل استثناء می‌شوند. در این رابطه، یعنی تخفیف‌ها یا حذف مالیات استثناءها بسیار فراوان هستند و بایستی به قوانین هرکشوری رجوع کرد. مثلاً در اروپا فقط ۴ کشور مالیات بر ارزش افزوده داروها را حذف نموده‌اند و مابقی نرخ مالیات را با تخفیف یا کامل کسب می‌کنند (انگلستان صفر٪) (آلمان ۱۹٪ یعنی نرخ کامل).

اداره مالیات در حالت عادی «تک پست» های دریافتی و پرداختی کسبه را در نظر نمی‌گیرد (ولی ممیزی مالیاتی اداره دارایی اینکار را می‌کند)، بلکه جمع کل را در انتهای سال مورد محاسبه قرار می‌دهد. یک بازرگان یا تولیدکننده در انتهای سال حجم تمامی مالیات‌های پرداختی (برای آب، برق، بخاری، خریدهای شرکت، بنزین خودروها، تعمیر خودروها و صدها پست دیگر) را از کل مالیات‌های دریافتی از مشتریان کسر نموده و وجه تفاوت را به دولت می‌پردازد.

نرخ مالیات

در بسیاری کشورها چند نوع و درصد مختلف برای این مالیات وجود دارد. مثلاً آلمان: مالیات استاندارد ۱۹٪ است؛ ولی خوراک، آب منازل، مطبوعات و کتاب ۷٪ و اجرت پزشک، خدمات شهری و دولتی و خرید خانه صفر٪ (به هرینه‌های ساختن خانه مالیات تعلق می‌گیرد!) ولی دارو ۱۹٪ است. کمترین سطح مالیات بر ارزش افزوده را در اروپا سوئیس با ۸٪ و بالاترین را ایسلند با ۲۵٬۱٪ داراست. در کشورهای دیگر جهان نیز بین ۴ تا ۲۵٪ رایج است (ژاپن ۵٪، ترکیه ۱٪، ۸٪ و ۱۸٪، سوئیس صفر تا ۸٪، ایالات متحد آمریکا از این نوع مالیات (با این نام) استفاده نمی‌کند)

روش محاسبه نرخ‌های متفاوت مالیات بر ارزش افزوده در برخی کشورها بسیار پیچیده است و در نهایت اشکال و اشتباه‌هایی را در حسابداری شرکت‌ها ببار میاورد. این امر می‌تواند پس از چندین سال کار و کسب برای مالیات پردازان مشکلات تسویه حساب مالیاتی کلانی بوجود بیاورد.

کشورهای بدون مالیات بر ارزش افزوده

مبدأ اصلی روش مالیات‌گیری به صورت مالیات بر ارزش افزوده، کشورهای توسعه‌یافتهٔ اروپا می‌باشد، اما برخی کشورها با نگرشی متفاوت به اقتصاد، از این روش از مالیات‌گیری بهره نمی‌برند. از جملهٔ کشورهایی که در آنها مالیات‌گیری از نوعِ مالیات بر ارزش افزوده استفاده نمی‌شود می‌توان کشورهایی همچون ایالات متحده آمریکا را نام برد.

 

فهرست مطالب:

تعریف مالیات

اهمیت مالیات

انواع مالیات

قانون تجمیع عوارض

مشکلات قانون تجمیع عوارض

تعریف مالیات بر ارزش افزوده

طراحی و معرفی اولیه

روشهای اجرای مالیات بر ارزش افزوده

سابقه مالیات بر ارزش افزوده در ایران

تاریخچه استقرار نظام مالیات بر ارزش افزوده در ایران

ابلاغ نامه قانون مالیات بر ارزش افزوده

مزایا و نتایج استقرار نظام مالیات بر ارزش افزوده

ویژگی های قانون مالیات بر ارزش افزوده

کلیات و تعاریف مالیات بر ارزش افزوده

معافیتهای قانون مالیات بر ارزش افزوده

معافیت های مرتبط با عموم

معافیت های مربوط به بخش کشاورزی

سایر معافیتها

جرائم قانونی نظام مالیات بر ارزش افزوده

تکالیف فعالان اقتصادی در این نظام مالیاتی

ثبت نام

سازمان مالیات بر ارزش افزوده و اختیارات آن

حقوق ورودي

سوالات متداول در رابطه با نظام مالیات بر ارزش افزوده

مالیات بر ارزش افزوده چگونه محاسبه و پرداخت می گردد؟

نحوه محاسبه عملیاتی مالیات بر ارزش افزوده

موسسه تولیدی

استرداد VAT و عوارض پرداختی بابت خرید ماشین آلات

استرداد VAT پرداختنی بابت مواد اولیه

استرداد اضافه پرداخت VAT بابت مواد اولیه

واریز اضافه دریافتی VAT بابت محصولات فروخته شده

واریز VAT دریافتی بابت فروش محصولات

محاسبه اعتبار مالیاتی بابت خرید دارایی های ثابت و مواد اولیه

مبادلات بازرگانی

خرید کالا و فروش آن با سود

خرید کالا و تبدیل آن به ضایعات

خرید کالا و نگهداری بخشی از آن در انبار

مرجوع شدن کالای فروخته شده قبلی و فروش مجدد آن با زیان

فروش کالای موجود در انبار

خرید کالا و فروش آن با زیان

حالت عادی

خرید از موسسات ثبت شده و ثبت نشده در سیستم مالیات بر ارزش افزوده

تولید و عرضه کالاهای معاف و مشمول به طور همزمان

حسابداری مالیات بر ارزش افزوده در صورت استفاده شخصی

حسابداری مالیات بر ارزش افزوده در موسسات خدماتی

حسابداری مالیات بر ارزش افزوده کالاها و خدمات فاقد اعتبار مالیاتی

حسابداری مالیات بر ارزش افزوده شعب

کسری مالیات و عوارض فروش نسبت به مالیات و عوارض خرید

حسابداری مالیات بر ارزش افزوده در وادرات و صادرات

حسابداری مالیات بر ارزش افزوده در عملیات پیمانکاری (شرکت پیمانکار)

حسابداری مالیات بر ارزش افزوده در عملیات پیمانکاری (شرکت کارفرما)

و...

به همراه مثال های حل شده مختلف.