مطالعات برنامهٔ درسی به شناخت، پیش‌بینی، سازماندهی و شکل دادن فعالیتهای آموزشی و پرورشی در حیطهٔ یادگیری یادگیرندگان گفته می‌شود. فهم برنامه درسی شاخه‌ای از علوم تربیتیاست. برنامه‌ریزی درسی یکی از مهمترین شاخه‌های مطالعات برنامه درسی است که به «تدوین، اجرا و ارزشیابی» برنامه درسی می‌پردازد.

تعاریف برنامه‌ریزی درسی

برنامه‌ریزی درسی در میان عامه مردم و دانش‌آموزان و دانشجویان، بیشتر به معنای تعیین برنامه‌ای زمانی برای خواندن دروس و کتابهاست که به طور کلی با مفهوم علمی برنامه‌ریزی درسی متفاوت است.

تعریف واحدی از برنامهٔ درسی در میان صاحبنظران این علم وجود ندارد و هر کس بنا به تفکرات خود، تعریفی از برنامه‌ریزی درسی ارئه داده است. به طور کلی نگرشهای اساسی به برنامه‌ریزی درسی به چند شاخهٔ رشد فرایندهای ذهنی و عقلی، منطق‌گرایی علمی، تحقق خود، و تطابق و بازسازی اجتماعی قابل تقسیم است.

در زبان انگلیسی از برنامه‌ریزی درسی بیشتر با عنوان برنامهٔ درسی (به انگلیسی: Curriculum) یاد می‌شود. برخی تعاریف برنامهٔ درسی از دیدگاه اندیشمندان غربی:

«برنامهٔ درسی، شامل کلیهٔ تجربه‌ها، مطالعه‌ها، بحثها، فعالیتهایس گروهی و فردی و سایر اعمالی است که فراگیر تحت سرپرستی و راهنمایی مدرسه انجام می‌دهد.»

«برنامهٔ آموزشی نقشه‌ای است که در آن فرصتهای مناسب یادگیری برای رسیدن به هدفهای کلی و جزئی مربوط که برای دانش‌آموزان و مدارس در نظر گرفته شده‌اند.»

در یک مقالهٔ سال ۲۰۰۷، ویلیام پاینار برنامه درسی را اینگونه تعریف کرده است: «محل اندیشه‌ورزی که در آن افراد برای تعریف خود و جهان کوشش می‌کنند». این کوشش که پاینار به آن اشاره دارد مربوط به شرح حال خود و نهادهاست که بسیار پیچیده می‌باشد و نیز نسلهای جدید که با جهانی متغیر مواجه‌اند که معمولاً به سختی توسط پیشینیان‌شان قابل تصور بوده است. این کوشش که پاینار به آن اشاره دارد مربوط به شرح حال خود و نهادهاست که بسیار پیچیده می‌باشد و نیز نسلهای جدید که با جهانی متغیر مواجه‌اند که معمولاً به سختی توسط پیشینیان‌شان قابل تصور بوده است.

گرچه تفکر و نوآوری برنامه درسی همواره در تعلیم و تربیت غرب وجود داشته است، برنامه درسی تا دهه ۱۹۲۰، عملاً به صورت یک رشته تحصیلی در نیامد. نخستین کتاب جامع دربارهٔ برنامه درسی در سال ۱۹۱۸ توسط فرانکلین بایت نوشته شد که استاد مدیریت آموزشی دانشگاه شیکاگو بود. او برای اولین بار نظام بازنگری گسترده سیستم شهری را در سال ۱۹۲۰ رهبری کرد. در حالی که اصلاح برنامه درسیی قبلاً به صورت یخش به بخش انجام می‌گرفت، بایت با اصلاح و بازنگری برنامه درسی کلیه مقاطع و موضوعات درسی بر یک مبنای واحد، گامی به جلو نهاد. برنامه درسی پست مدرنیسم

پست مدرنیسم به صورت‌های مختلفی مانند پسانوگرایی، پسامدرنیسم، فرامدرنیسم، فرانوگرایی، پسا تجددگرایی، پسا مدرنیته و … ترجمه شده است.

پست مدرنیسم یک جریان فلسفی، یک نیروی فرهنگی و یک چارچوب ذهنی است که گزینش گرایی، ابهام، عدم قطعیت، پیچیدگی، چندفرهنگ گرایی و اشکال متعدد درک و فهم از جهان و متون را مورد تأکید قرار می‌دهد…

برنامه درسی پست مدرنیسم درعصر جدید

برنامه ریزی درسی دوره پست مدرن بر گفتمان‌هایی تأکید دارد که درک فرهنگی، تاریخی، سیاسی، بوم شناسی، زیبایی شناسی، زبانی و تأثیر خود شرح حال نویسی برنامه درسی بر موقعیت انسان، ساختارهای اجتماعی و محیط زیست را ارتقاء بخشد نه بر برنامه ریزی، طراحی، اجرا، ارزشیابی غیرمتنی و رویدادهای بی‌ارزش و اطلاعات جزئی و سطحی…

برنامه درسی باید به دنبال نوعی تربیت تحولی باشد که باعث شود معلمان و دانش آموزان در یک سفر اکتشافی و امیدواری به کشف، به بررسی مسائل بپردازند…

رابطه فلسفه و آموزش در دنیای پست مدرتیسم

فلسفه‌های آموزش و پرورش اغلب به زبانی غیرقابل فهم به دانشجویان ارائه می‌شوند و فیلسوفان آموزش و پرورش اغلب بخش فلسفه و آموزش را باهم قبول ندارند در حالی که ماکسی نتیجه می‌گیرد که فلسفه، آموزش و رهبری در مکتب پست مدرن تفکیک نمی‌شوند. فلسفه آموزش و پرورش باید فراتر از از دوگانگی فلسفه و آموزش در تلفیق التقاطی باشد و در صورت رهبری فعال و قابل توجه، هردو ادغام و مورد ستایش قرار می‌گیرند.

 

فهرست مطالب:

کلیات

فصل اول: دیدگاه رفتاری

مقدمه

نظریه پردازان

طرز تلقی ها

کاربردهای دیدگاه رفتاری در آموزش

مولفه های دیدگاه رفتاری

فنون شرطی متقابل

و...

فصل دوم: دیدگاه موضوعی و دیسیپلینی

قدمت دیدگاه موضوعی

ویژگی های مشترک

مدافعان دیدگاه رویکردی

رویکرد یادگیری در حد تسلط

آرمانهای تربیتی و طرز تلقی ها

دیدگاه دیسیپلینی

و...

فصل سوم: دیدگاه اجتماعی

مقدمه

انتقال فرهنگی

دیدگاه کوهن

دیدگاه پارسونز

مشخصات مدارس جامعه پذیر

شهروند دموکراتیک

و...

فصل چهارم: دیدگاه رشدگرا

مقدمه

مراحل تحول افراد در دیدگاه رشدگرا

کاربرد در برنامه درسی و آموزشی

حساسیت نسبت به تفاوتهای رشدی

ارائه تکلیف و تعارض شناختی

پرسشهایی در ارتباط با رشد اخلاقی

و...

فصل پنجم: دیدگاه فرآیند شناختی

مقدمه

مدارس بدون آموزش و پرورش

مهارتهای تفکر

انواع یادگیری

تفاوتهای مهارت آموزی و کودک پروری

تفکر قیاسی

انواع تفکر قیاسی

و...

فصل ششم: دیدگاه انسان گرایانه

مقدمه

انسان گرایی روانشناختی

خودشکوفایی

ابعاد نظریه مازلو

ویوژگیهای اساسی افراد خودشکوفا از نظر مازلو

همدلی، اصالت و احترام

و...

فصل هفتم: دیدگاه ماورای فردی

مقدمه

نظریه ماورای فردی

استعلا و روحانیت

برنامه های آموزشی ماورای فردی

آموزش و پرورش متلاقی

فنون آموزش و پرورش متلاقی

و...

فصل هشتم: نظریه فرادیدگاه

مقدمه

فرادیدگاه سنت گرایی

طرز تلقی های فرادیدگاه سنت گرایی

فرادیدگاه پژوهش / تصمیم گیری

و...