جامعه‌شناسی بخشی از علوم اجتماعی و دانش بررسی جامعه (پدیده اجتماعی) است. این رشتهٔ علمی به بررسی جوامع بشری، برهم‌کنش‌های آن‌ها، و فرایندهایی که جوامع را در وضعیت جاری‌شان نگاه داشته یا تغییر می‌دهد می‌پردازد. هدف این حوزهٔ علمی پرداختن به تجزیهٔ جامعه به بخش‌های تشکیل دهنده‌اش مانند انجمن‌ها، نهادها، گروه‌های هم‌جنس، هم‌نژاد، یا هم‌سن، و بررسی نحوهٔ برهم‌کنش فعال این اجزاء با همدیگر است. علاوه بر این‌ها، این علم موضوعاتی مانند طبقه اجتماعی، قشربندی، جنبش اجتماعی، تغییرات اجتماعی و بی‌نظمی‌هایی مانند جرم، انحراف و انقلاب را مورد تحقیق قرار می‌دهد.

از آن‌جا که، در مقایسه با بقیهٔ حیوانات، انسان کمتر تحت تأثیر و کنترل غرایز است، بخش زیادی از رفتارهای او به‌واسطهٔ ساختارهای اجتماعی کنترل می‌شود. این موضوع ضرورت وجود ارگان‌های اجتماعی (از قبیل ارگان‌های اقتصادی، مذهبی، آموزشی، سیاسی، ...) برای مشخص کردن رفتارها و تصمیمات انسان‌ها را نشان می‌دهد. دانش جامعه‌شناسی به بررسی نحوه‌های تأثیر ارگان‌های اجتماعی بر رفتار انسان‌ها، برهم‌کنش ارگان‌های اجتماعی مختلف با یک‌دیگر، تشکیل، فرسودگی و نابودی آن‌ها می‌پردازد. از آن‌جایی که جامعه‌شناسی به رفتار ما به‌عنوان موجوداتی اجتماعی توجه دارد، زمینهٔ پژوهش آن از واکاوی (تحلیل) تماس‌های کوتاه میان افراد ناشناس در خیابان گرفته تا بررسی روندهای اجتماعی جهانی، همه را دربر می‌گیرد. جامعه‌شناسی، علم شناخت جامعه و همچنین ساختارها، روابط درون آن، نهادهای آن و واقعیت‌های اجتماعی است.

ابن خلدون مؤسس «علمی از تشکیلات اجتماعی» بوده که به آنچه امروزه جامعه‌شناسی خوانده می‌شود شباهت دارد؛ چنانچه برخی از محققین ابن خلدون را پدر جامعه‌شناسی می‌شناسند. به گفتهٔ دانشنامه بریتانیکا جامعه‌شناسی در اواخر قرن ۱۹ میلادی بواسطهٔ کارهای امیل دورکیم در فرانسه، ماکس وبر و گئورگ زیمل در آلمان، رابرت پارک و آلبیون وودبری اسمال در آمریکا ظهور کرد. جامعه‌شناسی در ایران توسط غلامحسین صدیقی (تولد: ۱۲۸۴ هجری خورشیدی) در سال ۱۳۱۷ هجری خورشیدی بنیان نهاده شد.

جامعه‌شناسان از روش‌های مشاهده‌ای مختلف، نظرسنجی و مصاحبه، تحلیل‌های آماری، آزمایش‌های کنترل‌شده، و روش‌های دیگر بهره می‌جویند.

بروس کوئن در کتاب در آمدی به جامعه شناسی در فصل 17 صفحه 303 ترجمه محسن ثلاثی چاپ 1395 دربارهٔ تعریف سازمان مینویسد : سازمان‌های رسمی به گروه‌هایی از افراد اطلاق می‌شوند ( نه نظام‌هایی از هنجارها و ارزش‌ها ) که برای رسیدن به یک هدف بسیار مشخص کوشش هایشان را هماهنگ می سازند سازمان‌های رسمی معمولاً بزرگ هستند و با قواعد و سلسله مراتب مشخصی از اقتدار و مسئولیت می‌باشند اما سازمان‌های غیررسمی عموماً کوچک هستند و هدف‌های مشخصی ندارند و یا از روی یک رشته قواعد و عملکردهای دقیق و حساب شده‌ای کار نمی‌کنند

تالکوت پارسونز، در کتاب ساختار و فرایند در جوامع مدرن، می‌گوید: سازمان، واحدی اجتماعی‌ست که عامدانه ساخته و بازسازی شود تا حصول به اهدافی مشخص، ممکن شود.

یک سازمان، یک نهاد مستقل است که یک مأموریت خاص دارد و می‌تواند با نیت انتفاعی یا غیرانتفاعی تأسیس شده باشد. یک سازمان، یک ماهیت اجتماعی است که دارای ساختار، اهداف و مرز مشخصی است.

سازمان:

• هدف دارد.
• برای هدفش برنامه دارد.
• استراتژی (راهبرد) دارد.
• منابع خود را می‌شناسد و از آن‌ها به‌طور بهینه و هماهنگ استفاده خواهد کرد.
• وابسته به اطلاعات است.

یک سازمان دارای ویژگی‌های زیر است:

1. مأموریت یا هدف ویژه‌ای دارد.
2. برای بقا به دیگر سازمان‌ها وابسته است.
3. هیئت حاکمهٔ مستقلی دارد.
4. از بخش‌های مختلف تشکیل شده‌است.
5. دارای ساختاری فیزیکی و منطقی‌ست.

 

فهرست مطالب:

فصل اول: چرا سازمان ها را مطالعه مي كنيم؟

نكته مورد توجه جامعه شناسان در سازمانها

هدف اصلي پژوهش جامعه شناختي

دلايل توجه به زمينه هاي مختلف

مباحث مورد توجه محققان

مهم ترين دلايل مطالعه سازمانها

اصطلاح انسان اجتماعي

سطوح مطالعه سازمانها

سطح فردي مطالعه سازمانها

سطح گروه هاي كوچك مطالعه سازمانها

سطح سازمان رسمي مطالعه سازمانها

شناخت روابط متقابل ميان ابعاد گوناگون سازمانها

و...

فصل دوم: جامعه شناسي كلاسيك و سازمان ها

عوامل توجه وبر به سازمانها

جامعه شناسان كلاسيك

اگوست کنت

مرحله تحول ذهني از نظر كنت

ويژگي هاي مهم و متمايز صنعت از نظر كنت

نظم دنيوي و معنوي

تاكيد دوركيم و كنت بر نظم

هربرت اسپنسر

نظر اسپنسر در جوامع ابتدايي

انواع جامعه از نظر اسپنسر با توجه به پيچيدگي ساختاري

انواع جامعه از نظر اسپنسر با توجه به تكامل شيوه استقرار

انواع جامعه از نظر اسپنسر با توجه به نوع تنظيم داخلي

صفت ويژه جوامع جنگجو

صفت ويژه جامعه صنعتي

فعاليت غالب در هر نوع جامعه

اميل دوركيم

ويژگيهاي واقعيت اجتماعي

تعريف واقعيت اجتماعي

انواع همبستگي از نظر دوركيم

و...

فصل سوم: ظهور سازمان هاي عقلاني

وبر

تعريف عقلانيت

عقلاني كردن

انواع کنش وبر

كاربرد طبقه بندي انواع كنش ها

تحول جامعه غربي

نمونه آرماني

مارکس

مسئله انباشت اوليه سرمايه

سازمان صنفي

ويژگي هاي سازمان صنفي

علل فروپاشي سازمان صنفي

نظام سرمايه داري تجاري

و...

فصل چهارم: نظریه های سازمانی

محدوديت هاي نظريه سازمانها

طبقه بندي نظريه ها توسط كاتز وكان

نظريه سازان كلاسيك يا ماشيني برجسته

دلايل توجه به سازمانها در اواخر قرن نوزدهم

مفهوم سازمان از نظر وبر

اصطلاح بروكراسي از نظر وبر

دلايل اطاعت فرد از دستورات در سازمان

برقراري انضباط در سازمان

مشروعيت در سازمانها

قدرت و مشروعيت از نظر وبر

انواع سازمان بر اساس منبع قدرت مشروع يا نوع اقتدار

موضوع جانشینی

جايگاه اقتدار بوروكراتيك از نظر وبر

ويژگي هاي ساخت بروكراتيك وبر

انتقاد پارسونز و گولدنر به نظريه بوروكراسي وبر

موارد عدم پوشش قوانين اداري در مورد همه امور و موقعيتها

انتقاد سلزنيك به وبر

انتقاد تامسن

انتقاد مارچ و سايمون

انتقاد اتزيوني

فردريك تيلور

نقش مطالعات تيلور

هدف مديريت علمي تيلور

خلاصه روشهاي علمي تيلور

و...

فصل پنجم: انواع سازمان

معيارهاي طبقه بندي انواع سازمانها

انواع سازمان از نظر هيوز

طبقه بندي سازمان از نظر انزيوني با در نظر گرفتن جنبه هاي قدرت و كنترل

شيوه واكنش اعضاي سازمان نسبت به اعمال قدرت بر آنها

انتقادات وارد بر اتزيوني

سود برنده از فعاليت سازمان از نظر بلا و اسكات

انتقادات وارد بر نظريه بلا و اسكات

و...

فصل ششم: هدف های سازمان

كاركردهاي اهداف سازمان از نظر اتزيوني

راههاي تشخيص هدفهاي سازمان از نظر اتزيوني

دلايل تفاوت هدفهاي واقعي با هدفهاي اعلام شده از نظر اتزيوني

عوامل مؤثر در تعيين اهداف سازمان

نحوه تعيين كارايي و اثربخشي سازمان

مشكلات اندازه گيري اثربخشي و كارايي

جابجايي هدفها

جانشيني هدفها

و...

فصل هفتم: رويكرد سيستم ها و سازمان

مفهوم سيستم

راه شناخت سيستم

انواع سیستم

رويكرد سيستم طبيعي

پارسونز

سازمان از نظر پارسونز

سطوح سازمانها از نظر پارسونز

محدوديتهاي نظريه سيستمي پارسونز

مرتون

دلايل قابل اطمينان بودن افراد در سازمان

سلزنيك

و...

فصل هشتم: قدرت و كنترل در سازمان ها

قدرت و اقتدار از نظر پارسونز

عوامل اعمال قدرت به وسيله يك فرد در سازمان

انواع قدرت از نظر فرنچ وريون

برخي عوامل مؤثر در رابطه بين سرپرستان و كاركنان

نظرات مختلف در رابطه با رهبري

رهبري چندگانه

انواع وسايل كنترل

و...

فصل نهم: سازمان و محيط رسمي

روند مطالعه سازمانها از ديد جامعه شناسي

عوامل دگرگوني محيط سازماني

شرايط محيطي كه سازمان بايد خود را با آن سازگار كند

تنظيم روابط ميان سازمانها

رابطه نوع نظام و كنترل بر سازمانها

تاثير سازمانهاي فرامليتي در كنترل محيط

كارايي كنوني سازمان براي كنترل محيط

عوامل دگرگوني ساخت بوروكراتيك

و...