ادبیات کودک و نوجوان گونه‌ای از ادبیات است که جداسازی آن از بخش‌های دیگر ادبیات با سن مخاطبان آن انجام می‌شود. این گونهٔ ادبی هنگامی پدید آمد که بزرگسالان متوجه شدند کودکان و نوجوانان به سبب گنجایش‌های شناختی و ویژگی‌های رشدی خود آمادگی پذیرش متن‌های بزرگسال را ندارند و به متن‌هایی نیاز دارند که پاسخگوی دورهٔ رشد و نیازهای آن‌ها باشد.از مشهورترین کتابهای ادبیات کودکان، میتوان مجموعه داستانهای نبرد هیولاها را نام برد.

ویژگی‌ها

کودکان خردسال به متن‌هایی آهنگین و کوتاه مانند لالایی‌ها و ترانه - متل‌ها و ترانه‌های آهنگین واکنش بیشتری نشان می‌دهند. هرچه گروه سنی مخاطبان بالاتر برود، آن‌ها کم‌کم می‌توانند داستان‌هایی را با واژگان بیشتر بشنوند. ویژگی دیگر ادبیات کودک و نوجوان در این است که با سطح سواد کودکان پیوند دارد. کودک نوآموز تنها می‌تواند متن‌های ساده را بخواند و بفهمد. هرچه سواد او بیشتر می‌شود، متن‌هایی با دایرهٔ واژگانی گسترده‌تر را درک می‌کند. کودکانی که به مرز نوجوانی و پس از آن می‌رسند می‌توانند رمان‌های متناسب با نیازهای خود را مطالعه کنند. امروزه این رمان‌ها اغلب در قالب فانتزی‌ها یا داستان‌های علمی و تخیلی منتشر می‌شود. البته داستان‌های واقع‌گرایی که بازتاب‌دهندهٔ احساسات و درگیری‌های زیستی و اجتماعی نوجوانان در موضوعاتی مانند جدایی پدر و مادر، مرگ نزدیکان، بیماری‌ها و عشق‌های دورهٔ نوجوانی است نیز به فراوانی منتشر می‌شود. کودک می‌تواند سعادت از دست رفته جامعه جدید را برگرداند و در عین حال عاملی باشد برای کسب دوباره آن. کودکان دارای دو خصوصیت متضاد از هم هستند فاقد (قدرت) هستند ومنجی جهانند. اگر جامعه به دنبال ارزش‌های نوین باشد باید دستان خود را به سوی کودکان دراز کند. بنا به گفته پروفسور هوگارت :ادبیات کشف می‌کند بازآفرینی می‌کند و در جست و جوی معناست سپش کودک در کنار ادبیات قرار می‌گیرد. ادبیات کودک آغاز معینی ندارد از زمانی که مادر و طفلش وجود داشته شکلی از ادبیات خلق شده‌است.ماکسیم گورکی می‌گوید: نیروهای مؤثر برای آموزش یک فرد عبارتند ازهنروعلم که هر دو در ادبیات وجود دارد آموزش هنر است مخصوصاً اگر آموزش کودکان باشد هنرمندان تنها افرادی هستند که تا اندازه‌ای به وجود واقعی و شرطی نشده کودکان نزدیک هستند. ادبیات کودک را رهبری می‌کند و موجب تقویت اندیشه او می‌شود راهنمایی‌های اخلاقی تنبیه یا #تشویق؛ # تربیت شخص؛ #ایجاداعتماد به نفس ارضای نیازهای ذهنی و عاطفی و لذت بردن از دستاوردهای ادبیات اند، #ادبیات عامل وحدت همه کودکان جهان به حساب می‌آید هنرمندان با مراجعه به ضمیر ناخودآگاه و زنده کردن خاطرات احساسات درونی و رویاهای خود سعی می‌کند ذهن خود را پاک و آزاد کرده و با چشم و دل کودکی به دنیای کودکی قدم بگذارند. ادبیات کودک با او زاده می‌شود و در تمام‌دوران کودکی کنار اوست.

 

فهرست مطالب:

فصل اول: مقدمه و تعاریف

ارائه تعاريف از ادبيات

منظور از ادبيات كودكان

تاريخچة ادبيات در جهان

تاريخچة ادبيات كودكان در ايران

ادبيات عاميانه

اهداف و وظایف ادبیات کودکان

تقسيم نيازهاي انسان از سوي ليپرت

اهداف ادبيات كودكان

و...

فصل دوم: ویژگی و کاربرد ادبیات کودکان

ويژگيهاي كودك در مراحل مختلف رشد

تقسيم ‌بندي رشد

رشد از ديدگاه اسلام

بيان تقسيم‌ بندي پياژه از مراحل رشد

تعریف رشد از دیدگاه پیازه

مراحل مختلف رشد از نظر پياژه

مراحل رشد از ديدگاه اسلام

نیازها و علاقمندیهای کودک در خواندن

نيازهاي اساسي انسان

كاربرد ادبيات كودكان در زندگي كودك

و...

فصل سوم: شناخت انواع خواندنی های داستانی و غیر داستانی

شناخت انواع خواندنيهاي كودكان و نوجوانان

انواع خواندنيهاي داستاني

تعريف داستان

تقسيم ‌بندي داستانها

داستانهاي واقعي

دسته ‌بندي داستانهاي واقعي

افسانه ها

افسانه‌ هاي عاميانه

افسانه‌ هاي حيوانات سخنگو و فكاهي

افسانه ‌هاي حماسی – قهرمانی

افسانه ‌هاي فلسفی - دینی

افسانه ‌هاي احساسی (عاشقانه)

افسانه‌ هاي جدید

فرهنگ عامه

شناخت انواع خواندنیهای غیرداستانی

و...

فصل چهارم: شعر کودک

شناخت کلی از شعر

دلیل تأثير گذاري شعر

تعریف شعر

ویژگی های شعر

شعر کودک

مضامین شعر کودک

مضامین توصیفی

مضامین تمثیلی

مضامین رفتاری و آموزشی

مضامین چند جنبه ای

وزن و قافیه در شعر کودک

وزن هجایی

صنایع شعری

انواع شعر کودکان

اشعار کتب درسی

اهداف اصلی شعر کودک

و...

فصل پنجم: بررسی کتاب های تصویری کودکان

اولین کتاب تصویری

دلایل جذابیت کتاب تصویری

اهداف مصورسازی کتابهای کودکان

ویژگیهای تصاویر در انواع کتابهای کودکان

و...

فصل ششم: بررسی نقد ادبیات کودکان

تعریف نقد

انواع نقد

نقد ادبيات كودكان

خصوصيات و ويژگيهاي منتقد ادبيات كودكان

و...

فصل هفتم: بررسی منابع مذهبی در ادبیات کودکان

دلایل استفاده از منابع مذهبی

کتابهای داستانی (دینی)

ويژگي داستانهاي قرآني

کتابهای غيرداستانی (دینی)

شعر کودکانه (دینی)

ویژگیهای کتابهای دینی کودکان

و...

فصل هشتم: تاثیر جنگ در ادبیات کودکان

مقدمه

ادبیات جنگ

اهداف ادبيات جنگ

معرفي بعضي از آثار كودكان در زمينة جنگ

و...

فصل نهم: نقش كتاب هاي كودكان در تعليم و تربيت كودكان معلول

معلوليت و انواع آن

انواع كتابهاي كودكان معلول و ويژگيهاي آن

و...

فصل دهم: آشنايي با جوايز و سازمانه اي بين ‌المللي و ملي ادبيات كودكان

مقدمه

اقدامات جهاني

معرفي بعضي از جوايز بين ‌المللي

جوایز داخلی در کشور ایران

و...