در تاسیسات گرمایی، برای کم کردن تلفات حرارتی سطوح مختلف ساختمان، لوله‌ها، کانال‌ها و مخازن و جلوگیری از نفوذ رطوبت و انتقال صدا، از مواد و مصالحی به نام"عایق" استفاده می‌شود عایق‌های حرارتی مصالحی هستند که برای جلوگیری از انتقال حرارت استفاده می‌شوند و عایقها دو گروه اصلی دارند که روش کار آنها کاملاً متفاوت است:

• عایق‌هایی که در ساختار آنها حبابهای هوا وجود دارد و باعث کاهش هدایت حرارت می‌شوند.
• عایق‌هایی که حرارت را بازمی تابانند. پشت این عایقها باید حدود ۲۰ میلی‌متر فاصله هوایی تعبیه شود.

با پیشرفت تکنولوژی و لزوم احداث ساختمان‌های سبک تر لازم شد که ضخامت جداره‌ها به حداقل کاهش یابد؛ در پی آن مسئله گریز حرارت از پوسته خارجی بنا مطرح شد. بنابراین به منظور کاهش هزینه ایجاد گرما و سرما، با قرار دادن عایق حرارتی در پوسته ساختمان‌ها ضریب هدایت حرارتی مجموعه را به میزان قابل توجهی کاهش داده‌اند. اصولاً حرارت به سه طریق انتقال می‌یابد:تابش، همرفت هدایت. در دو طریق اول یک محیط گازی یا خلا برای انتقال گرمالازم است. ولی روش سوم انتقال در اثر تماس اجسام با یکدیگر صورت می‌گیرد. انتقال حرارتاز جداره‌های خارجی ساختمان به شکل هدایت حرارت، مهمترین عامل اتلاف یا کسب حرارت در ساختمان‌های معمولی است.

انواع عایق‌های حرارتی

عایق‌های حرارتی انباشته به صورت آزاد

عایقهای انباشته به صورت آزاد یا فله به دو صورت رشته‌ها (یا تارها) و دانه‌های سبک وجود دارند. رشته‌ها شامل پشم سنگ، پشم شیشه، پشم سرباره یا الیاف گیاهی (که معمولاً پشم چوباست) می‌باشند. دانه‌ها از مواد معدنی منبسط شده مانند پرلیت، ورمیکولیت، خاک رس و نظایر آن یا از مواد گیاهی مانند خرده‌های چوب پنبه تهیه می‌شوند

عایق هدایتی حرارت

عایق هدایتی حرارت، عایقی است که از انتقال حرارت به روش هدایت، جلوگیری می‌کند.

صورت‌های مختلف عایق‌های حرارتی

مصالح عایق حرارتی عموماً از مواد مرکب ساخته می‌شوند.

1. عایق‌های انباشتنی:این عایق به دو صورت الیافی یا دانه مرکب وجود دارد. الیاف شامل:پشم شیشه، پشم سنگ و...

دانه‌ها از مواد مصرفی منبسط شده مانند:پرلیت، پلی استایلین و... از این نوع عایق در داخل ملات‌ها به عنوان دانه بندی استفاده می‌شود.

1. عایق پتویی:این عایق از جنس پشم سنگ، پشم شیشه، پشم سرباره، پشم چوب و پشم حیوانات در ضخامت‌های متفاوت تا ۱۰۰ میلی‌متر و به عرض‌های مختلفی بریده می‌شوند. این نوع عایق‌ها برای عایق کاری مخازن و لوله‌ها استفاده می‌شود.
2. عایق‌های قطعه‌ای:ای نوع عایق از نظر مصالح مشابه عایق‌های پتویی هستند ولی طولشان کمتر. برخی از آنها پوشش کاغذی دارند که در دو لبه به صورت نوار روی قطعات را می‌پوشانند وئ نصب آنها را در قاب آسان تر می‌کنند. این نوع عایق در بین دیوارها و پشت مصالح استفاده می‌شود.
3. دال‌های عایق:دال‌های عایق به صورت قطعات سخت ساخته می‌شوند و ابعاد آنها تا حدودی از عایق‌های قطعه‌ای کوچکتر است. گاهی اوقات به صورت چند لایه ساخته می‌شوند.
4. عایق‌های منعکس کننده:معمولاً از سطوح فلزی ساخته می‌شوند و ممکن است با پشت بند و یا بدون آن به کار روند.
5. عایق‌های پاشیدنی:از اختلاط تارها یا سایر مصالح ریزدانه و متخلخل با انواع ماده تهیه می‌شوند. این مواد چسبنده به مناسبت کاربری آن انتخاب میشوندو در نقاطی از ساختمان که شکل یا وضع قرار گرفتن عناصر به ترتیبی است که استفاده از آن‌ها را طلب می‌کند، پاشیده می‌شود.

برای عایق نمودن اجزای فلزی در برابر آتش، عایق مناسب ضد آتش را به آن می‌پاشند.

1. عایق‌های کفی تزریقی در جا:از رزین‌های پلیمری ساخته می‌شوند این عایق‌ها از دو جز تشکیل شده‌اند که پس از اختلال کف تولید می‌کنند و پس از مدتی در جایی که فضای مورد نظر را پرکرده‌اند سخت می‌شوند.
2. عایق‌های ویژه:عایق‌های ویژه از انواع مصالح متخلخل و سبکند که برای مصارف به خصوصی طراحی و اجرا می‌شوند.

انواع مصالح عایق حرارتی متداول

تن سبک، دانه‌های سبک، کاغذ آلومینیوم، پنبه کوهی، چوب پنبه پرس شده، تخته‌های فیبری، الیاف معدنی، پشم سنگ، پشم شیشه، شیشه اسفنجی، پوکه معدنی، پرلیت، تخته‌های گچی سیک با روکش آلومینیومی و ساده، مواد پلاستیکی، ساقه‌های تو خالی و پشم چوب.

• الیاف معدنی:این ماده از خرد کردن دانه بندی سنگ آتش فشانی دیر ذوب ساخته می‌شود. پشم معدنی از لحاظ ابعاد پایدار است و علاوه بر غیر نم گیر و بی‌بو بودن امکان رشد قارچ یا کپک را فراهم نمی‌سازد. در ضمن، این ماده اشتعال ناپذیر، عایق خوب حرارت و صوت است.
• پشم شیشه:عبارت است از الیاف بسیار نازک تارهای شیشه که تقریباً به هم متصل اند. این الیاف را پس از سرد شدن با همدیگر دسته می‌کنند و روی کاغذ کرافت، سربی، قیری یا تور الیاف دار قرار می‌دهند. خصوصیات این مواد اشتغال ناپذیر و پایداری ابعاد، بی بویی و غیر نم گیری است.
• پشم سنگ:متداول ترین و سالم ترین عایق حرارتی است و منشا آن سنگ‌های آذرین می‌باشد.
• شیشه اسفنجی:این ماده با استفاده از شیشه خالص که تا بیست برابر حجم خود منبسط می‌گردد و به صورت صفحات صلب و اسفنجی عایق بندی تبدیل می‌شود. خصوصیات آب جذب نمی‌کند، غیر اشتغال است، در مقابل جانوران موذی مقاوم است و از نظر ابهاد پایدار و از مقاومت فشاری خوبی برخوردار است.
• پرلیت:ااین کانی منشا آتش فشانی دارد و با کمی آب ترکیب شده است.
• تخته‌های فیبری:این ماده اولین عایق حرارتی ساختمان است که از فشرده کردن پشم نمد و دیگر الیاف گیاهی به صورت تخته‌های صلب ساخته می‌شود.
• تخته چوب پنبه فشرده:از فشرده کردن دانه‌های چوب پنبه توسط صمغ طبیعی آن در کنار هم تولید می‌شود.
• پلاستیک‌ها

فهرست مطالب:

عایق های پایه معدنی

عایق های پایه شیمیایی

عایق های مرکب

عایق های سپر تابشی

عایق مصالح ساختمانی

عایق های پایه گیاهی حیوانی

عایق های خلا دار

عایق های مدرن

پشم سنگ

پروسه تولید پشم سنگ

پشم شیشه

پروسه تولید پشم شیشه

پشم سرباره

الیاف شیشه

الیاف آزبستی

عایق های سیلیکات

سیلیکات آلومینیوم

سیلیکات منیزیم

سیلیکات کلسیم

الیاف سرامیکی نسوز

نیتریل فوم

اسفنج پلی استایرن

پلی استایرن منبسط شده

و...