مقدمه

مهم‌ترین فعالیتی که پس از اجرای برنامه‌های آموزشی صورت می‌گیرد ارزیابی از دانش آموزان است. ارزیابی فرآیندی است که بوسیله آن میزان دست یابی بهاهداف آموزشی برای معلم و شاگرد تعیین می‌گردد. برای این که عملکرد دانش آموز بطور شایسته معین شود معلم بر اساس ملاکهای خاص خود و میزان تغییری که در رفتار شاگرد پدید آمده است داوری می‌کند. در واقع ارزیابی آخرین مرحله از فعالیتهای آموزشی معلم و تکمیل کننده سایر فعالیتهای اوست.

انواع ارزیابی

در این مرحله معلم با استفاده از روشها و فنون مختلف اندازه گیری و ارزشیابی بازده یادگیری دانش آموزان و دانشجویان را سنجش می‌کند و میزان توفیق آنان را در دستیابی به اهداف آموزشی تعیین می‌نماید. همچنین معلم با انجام این کار میزان موفقیت و شکست خود را در پیاده کردن مراحل مختلف طرح آموزشی تعیین می‌کند. او با بهره‌گیری از نتایج حاصل از ارزشیابی بازده یادگیری دانش آموزان و دانشجویان می‌تواند مراحل پیشین طرح آموزشی خود را وارسی کند، اشکالات کار را تشخیص دهد و در رفع آنها بکوشد.

ارزیابی ممکن است در پایان دوره آموزشی صورت بگیرد که به آن ارزیابی نهایی یا تراکمی گفته می‌شود و منظور از آن تعیین نوع عملکردها یا هدفهای نهایی است. معلم به کمک این ارزیابی معلوم می‌کند که یاد گیرندگان تا چه میزانی به اهداف اصلی درس دست یافته‌اند و پیشرفت کلی آنان چه وضعی دارد. علاوه بر این نوع ارزیابی ، ارزیابی دیگری وجود دارد که نه در پایان دوره آموزشی بلکه در طول دوره آموزشی اجرا می‌شود و هدف از آن این است که از نحوه یادگیری و پیشرفت دانش آموزان اطلاع حاصل گردد و به رفع مشکلات و ضعفهای اجتماعی پرداخته شود.

به این نوع ارزیابی ، ارزیابی تکوینی گفته می‌شود چون زمانی اجرا می‌شود که یادگیری هنوز در حال تکوین و شکل گیری است. با استفاده از نتایج حاصل از این ارزشیابی معلم می‌تواند در زمانی که هنوز یادگیری در جریان است و امکان رفع مشکلات یادگیری دانش آموزان و برطرف کردن نواقص روش آموزشی معلم میسر است به انجام چنین کاری اقدام کند.

ارزیابی با استفاده از آزمونها

امروزه برای سنجش و ارزشیابی دانش آموزان در مدارس و دانشگاهها از چند آزمون بیش از همه استفاده می‌شود که عبارتند از آزمونهای تشریحی ، آزمونهای کوته پاسخ و آزمونهای عینی و آزمونهای شفاهی. در آزمونهای تشریحی یا انشایی دانش آموز به یاری مفاهیم و بیان خود به پرسشها پاسخ می‌دهد. آزمون عینی که از پرسشهای زیاد و متنوع تشکیل یافته است از آزمون شوندگان می‌خواهد در بیان پاسخهای مختلف برای هر پرسش پاسخ درست را بیابند و در پاسخنامه مشخص کنند. آزمونهای کوته پاسخ در حد فاصل میان آزمونهای تشریحی و عینی قرار دارند.

آزمون کوته پاسخ انواع مختلف سوالات کامل کردنی ، نقطه چین و چواب کوتاه را شامل می‌شود. آزمون شفاهی برای دانش آموزان با هدف آزمون دانش آموزانی که نمی‌توانند از دستهای خود بطور شایسته بهره جویند تهیه شده است ولی معمولا در کلیه مدارس رواج قابل توجهی دارد. این روش موجب حفظ کردن طوطی‌وار مطالب توسط دانش آموزان می‌شود و وقت زیادی از کلاس را تلف می‌کند. این روش برای کلاسهای پرجمعیت نمی‌تواند مناسب باشد.

ارزیابی با استفاده از مشاهده رفتار

معلم برای آن که ادراک و شناخت درستی از شاگرد داشته باشد می‌تواند رفتار او را در موقعیتهای مختلف درسی و در برخورد با شاگردان به صورت داستان یا شرح حال به نگارش درآورد. وی در این‌باره همچون گزارشگر واقعیتها را با صراحت و دقت و دور از هر گونه پیش‌داوری آن گونه که مشاهده کرده است شرح می‌دهد.

ارزیابی با استفاده از طرحها و گزارشها

طرحها و گزارشهایی که شاگرد در فعالیتهای درسی و آموزشی فراهم می‌کند به نوبه خود بیانگر موفقیت شاگرد در اهداف آموزشی است. یکی از تدبیرهای ارزنده معلمان این است که دانش آموزان خود را به نحوی وادار به تهیه طرحها و گزارشهای علمی و هنری کنند و نتیجه کار خود را به صورت گزارشهای کتبی و مصور ارائه دهند.

ارزیابی با استفاده از آزمونهای پیشرفت تحصیلی میزان شده

آزمونهای میزان شده را می‌توان درباره عملکردهای فرد ، کلاس ، مدرسه یا یک بخش فرهنگی در رابطه با گروه مشابه به کار برد. این آزمونها معمولا از مجموعه‌ای از چند آزمون تشکیل می‌شوند راهنمای ویژه‌ای برای اجرا دارند که در تمامی افراد و گروهها به یکسان باید مورد اجرا قرار گیرد و بطور کلی آزمونهای استانداردی برای گروههای مختلف هستند.

 

فهرست مطالب:

فصل اول: تعريف و انواع آزمونها در آموزش و پرورش و روانشناسي

وسايل اندازه گيري در آموزش و پرورش و روانشناسي

تعاريف آزمون از ديدگاه صاحب نظران

انواع آزمون ها

توضيح مختصر آزمونهاي توانايي

و...

فصل دوم: تهیه طرح آزمون پیشرفت تحصیلی

نمونه هاي از هدفهاي رفتاري

تعيين ويژگيهاي هدفهاي رفتاري در نمونه سوال

موارد استفاده جدول مشخصات

مراحل تهيه و طرح يك آزمون پيشرفت تحصيلي

ويژگيهاي هدفهاي كلي و رفتاري

و...

فصل سوم: آزمونهای تشریحی

انواع آزمونهای تشریحی

ویژگیهای آزمونهای گسترده پاسخ

نمونه سؤال آزمون گسترده پاسخ

موارد استفاده آزمون گسترده پاسخ

ویژگیهای آزمون محدود پاسخ

و...

فصل چهارم: آزمونهای کوته پاسخ

تعريف آزمون كوته پاسخ

انواع آزمونهای کوته پاسخ

مشخصات انواع آزمونهاي كوته پاسخ

کاربرد آزمونهای کوته پاسخ

محاسن آزمونهای کوته پاسخ

و...

فصل پنجم: آزمونهاي صحيح ـ غلط و جور كردني

آزمون عینی

انواع آزمونهای عینی

توضيح مختصر آزمونهاي عيني

ويژگيهاي مهم آزمونهاي عيني

كاربرد آزمونهاي عيني

و...

فصل ششم: آزمونهای چند گزینه ای

آزمون چند گزينه اي

قسمتهای اصلی سوال چند گزینه ای

تعداد گزينه هاي سؤالهاي چند گزينه اي

شكل سؤالات چند گزينه اي

انواع سؤالهاي چند گزينه اي

توضيح انواع سؤالات چند گزينه اي

محاسن سؤالات چند گزينه اي

و...

فصل هفتم: سنجش هدفهاي آموزشي مختلف با انواع آزمونها

طبقه بندی هدفهای آموزشی دانش

نمونه سؤال دانش اصطلاحات

نمونه سؤال دانش واقعيتهاي مشخص

نمونه سؤال دانش امور قراردادي

نمونه سؤال دانش روالها و تواليها

نمونه سوال طبقه بنديها و طبقات

نمونه سؤال دانش ملاكها

و...

فصل هشتم: اجراي نمره گذاري و تحليل آزمون

اولين گام در اجراي آزمون

ترتيب قرار دادن سؤالهاي مختلف يك آزمون بر حسب نوع

ترتيب سؤالهاي هر نوع بر اساس ديگر ملاكها

اثرات دسته بندي سؤالات

ویژگیهای کلی راهنمای آزمون

نكات قابل توجه در نوشتن راهنما

شرایط اجرای آزمون

و...

فصل نهم: هنجارها و نیمرخ ها

اطلاعات ورودی

تعریف هنجار

مهمترين ويژگي گروه مرجع

تعيين هنجار

انواع نمرات هنجار

هنجارهای سنی

محدوديت هنجارهاي سني

بهترين كاربرد هنجار سني

هنجارهای کلاسی

و...

فصل دهم: روایی آزمون

مقاصد آزمون ها و وسايل اندازه گيري رواني و پرورشي

ویژگیهای آزمونهای مختلف از نظر صاحب نظران

روایی

آزمون هاي مورد استفاده در آموزش و پرورش داراي سه نوع روايي بايد باشند

روایی محتوا

بهترين روش براي رعايت روايي محتوا

روایی صوری

و...

فصل یازدهم: پایایی آزمون

تعریف

روشهای تعیین پایایی

روش پایایی مصحح

روش بازآزمایی

تجربه

نمونه سوال واحد

و...