آبیاری قطره‌ای (به انگلیسی: Drip irrigation) عبارت است از روشی که در آن آب با فشار کم از روزنه یا وسیله‌ای به نام قطره چکان از شبکه خارج و به صورت قطراتی در پای گیاه ریخته می‌شود. گاهی این نوع آبیاری را آبیاری موضعی نیز می‌نامند. شبکه‌ای که آب را در سراسر مزرعه توزیع می‌نماید به کمک قطره چکان و با فشار کم در روی زمین پاشیده می‌شود. از مشخصات این روش تحویل آب به گیاه با فشار کم در منطقه توسعه ریشه‌ها، در سطح زمین (در زیر خاک) می‌باشد تا مساحت و عمق کوچکی از سطح خاک خیس شود.

پیش درآمد

این روش در دهه پنجاه ترویج شد و سطوح بزرگی با این روش آبیاری شدند ولی با مرور زمان مزایا و معایب این روش مشخص شد. هزینه‌های زیاد و تکنیک‌های نسبتاًَ پیشرفته این روش و نمک‌ها و مواد جامد معلق در آبهای ایران (که سبب گرفتگی قطره چکان‌ها می‌شوند) از معایب آبیاری قطره‌ای بوده و باعث شده که کشاورزان با دقت و تحقیقات بیشتری از این روش آبیاری استفاده کنند؛ ولی این موارد دلیل نمی‌شود که روش آبیاری قطره‌ای را مطرود بدانیم ولی باید در پی رفع معایب آن باشیم.

مهمترین تفاوت آبیاری قطره‌ای با سایر روش‌های آبیاری در این است که بین تبخیر-تعرق و مقدار آبی که باید به زمین داده شود، در یک دوره زمانی محدود(۲۴ تا ۷۲ ساعت) توازن برقرار می‌شود. این امر باعث می‌شود با توجه به محدود بودن میزان آب در دسترس، بیشترین بهره‌وری از آب انجام پذیرد. از آنجا که سیستم‌های آبیاری موضعی/قطره‌ای ثابت هستند، خودکار کردن بسیاری از آنها آسان است. این سیستم‌ها برای مدیران آبیاری که قصد اختلاط کود و آب (کود آبیاری) را درون سیستم آبیاری دارند، مناسب هستند.

تجهیزات آبیاری قطره‌ای

منبع آب، ایستگاه کنترل مرکزی (شامل ایستگاه پمپاژ و ایستگاه فیلتراسیون) که خود ایستگاه پمپاژ شامل پمپ و متعلقات آن بوده و ایستگاه فیلتراسیون نیز از فیلتر سیکلون یا فیلتر شن (بسته به نوع منبع آب برداشتی، یکی از این دو نوع فیلتر استفاده می شود. فیلتر سیکلون یا هیدروسیکلون برای چاه های آب، و فیلتر شن برای استخرهای ذخیره آب می باشد)، تانک کود، فیلتر توری یا دیسکی (فیلتر دیسکی ذرات کوچکتری نسبت به فیلتر توری جذب می نماید)، لوله اصلی، لوله آبرسانی، لوله‌های جانبی یا لوله‌های فرعی (لاترال‌ها)، قطره چکان و اتصالات لازم

طرز کار شبکه آبیاری قطره‌ای

آب توسط پمپ از منبع آب به داخل شبکه پمپ شده و ضمن عبور از سیکلون، شن و مواد خارجی خیلی درشت آن ته‌نشین می‌شود. در صورتی که آب از فیلتر شن عبور داده شود، جلبک ها و میکرو اورگانیزم هایی که ممکن است در اثر راکد ماندن اب در استخر به وجود آمده باشند، توسط این فیلتر گرفته می شوند. سپس در فیلتر دیسکی یا توری بقیه مواد جامد معلق در آب گرفته می‌شود. بخشی از آب وارد تانک کود شده با حل مقداری کود در آب این محلول از انتهای دیگر تانک خارج و مجدداً وارد جریان اصلی آب می‌گردد تا به پای گیاه برسد. آب وارد لوله‌های توزیع کننده شده و در نهایت توسط قطره چکان پای گیاه ریخته می شود.

انتخاب قطره چکان

انتخاب قطره چکان مهمترین کاری است که در یک شبکه آبیاری قطره‌ای باید انجام گیرد. انتخاب صحیح باعث می‌شود که هزینه‌های نگهداری و زیان‌های ناشی از مسدود شدن مجراها در اثر گرفتگی، به مقدار قابل توجهی کاهش یابد.

انواع قطره چکانها

ساده‌ترین قطره چکان لوله‌ای است که در طول آن بفواصل مختلف روزنه‌های بسیار ریزی ایجاد شده و آب از این روزنه‌ها خارج می‌شود.

قطره چکان دکمه‌ای

این قطره چکانها کوچک بوده و دارای دهانه کوچکی به قطر کمتر از یک میلیمتر هستند. با سوراخ کردن لوله‌های آبرسانی فرعی این قطره چکانها در آن سوراخها قرار می‌گیرند. آب از دهانه وروی داخل قطره چکان شده و پس از طی مسیر از دهانه خروجی آن به سطح خاک می‌چکد. از مزایای این قطره چکان ارزانی قیمت آن و سرعت نصب و ساده بودن کار با آنهاست.

قطره چکان با مجرای طولانی

این نوع قطره چکان در مسیر لوله فرعی قرار گرفته و آب از دهانه ورودی وارد قطره چکان شده و پس از طی مسیر مارپیچ طولانی از دهانه خروجی خارج می‌گردد. عیب عمده این قطره چکان احتمال مسدود شدن مسیر در اثر رسوبات نمکی یا ذرات جامد معلق در آب می‌باشد. این قطره چکان قابل تعمیر نبوده و در اثر انسداد مجرا باید با آب اسید شسته یا تعویض شود.

قطره چکان صفحه‌ای

این قطره چکان از چند صفحه منطبق برهم تشکیل شده بطوریکه هر صفحه دارای دیواره عرضی عمودی بر صفحات است. آب در مسیر خود این دیواره‌های عرضی را دور زده و از سوراخ انتهایی به صورت قطره خارج می‌شود. مجموعه این صفحات روی هم قرار گرفته و به قطره چکان شکل صندوقی کوچکی می‌دهد.

قطره چکان چند دهانه‌ای

برای آبیاری درختان در باغهای میوه اجباراً از قطره چکانهایی که با فشار زیادتر و با چند دهانه خروجی آب را به پای درخت برسانند استفاده می‌شود. به هر یک از دهانه‌ها لوله باریکی وصل شده و آب را تا فاصله چند متری منتقل می‌نماید. بدین ترتیب با یک یا دو قطره چکان می‌توان نسبت به آبیاری یک درخت اقدام نمود. تعداد این خروجی‌ها از ۵-۱ متغیر است.

تجمع نمک در آبیار ی قطره‌ای

آب آبیاری دارای مقداری نمک محلول در خود است که ممکن است موجب مسدود شدن مجرای قطره چکانها شود. بعضی اوقات نیز این نمکها همراه آب آبیاری وارد منطقه ریشه گیاه شده و زیان فراوانی به گیاه وارد می‌سازد.

برای شست‌وشوی این نمکها به دو روش عمل می‌کنند:

1. در زمستان از آب رودخانه‌ها یا جریانهای سطحی حاصله از بارندگی یا آبهای اضافی موجود در منطقه برای شست‌وشو استفاده می‌شود.
2. هر دو سال یکبار زمینهای آبیاری قطره‌ای را با روش کرتی کشت و آبیاری می‌کنند.

اسید شویی در آبیاری قطره‌ای

اسید در سیستمهای آبیاری به منظور شستشوی رسوبات تثبیت شده درون لوله‌ها و قطره چکانها که ناشی از مواد شیمیایی محلول در آب آبیاری می‌باشد کاربردهای فراوانی دارد. این نوع رسوبات یا از آب آبیاری ناشی شده یا به دلیل بکار گیری و تزریق کودهای محلول نامرغوب در آب آبیاری بوجود می‌آید. جهت تزریق اسید به درون سیستم آبیاری همان لوازمی بکار می‌رود که در هنگام تزریق کود از آنها استفاده می‌شود.

اسیدهای مناسب جهت شستشوی سیستم به شرح زیر می‌باشد:

• اسید هیدروکلریک
• اسید سولفوریک
• اسید فسفریک

 

 

فهرست مطالب:

انواع روشهای آبیاری گیاهان

انواع آبیاری تحت فشار

آبیاری بارانی

آبیاری موضعی

چرا بايد با طراحي سيستمهاي آبياري آشنا باشيم؟

چرا و در كجا از آبياري قطره اي استفاده مي كنيم؟

آشنايي با چند اصطلاح

PW

PS

آرايش قطره چكانها

لوله های تلسکوپی

معرفي سيستم آبياري قطره اي

قسمت های مختلف سیستم آبیاری قطره ای

واحد كنترل مركزي

پمپ ها

انواع پمپ

وسايل بكار رفته در واحد كنترل مركزي

دستگاهها و تاسيسات تصفيه آب آبياري

فيلترهاي سيكلوني

فیلتر شن

فیلترهای توری

شيرفلكه يك طرفه در كجا نصب مي شود؟

شيرهاي كنترل كننده جريان

فشارسنجها

دستگاه تزريق كود

لوله هاي اصلي و لوله هاي نيمه اصلي

لوله هاي رابط

لوله هاي فرعي يا لاترالها

قطره چکان ها

لوله هاي فرعي قطره چكاني

بست ابتدايي و انتهايي

اتصالات

فشار شكن

چه عواملي بايستي در انتخاب سيستم آبياري قطره اي مورد توجه قرار گيرد؟

خاک

بافت خاك و نفوذ پذيري

شوري و قليايي خاك

وجود لايه محدود كننده در پروفيل خاك

شيب و توپوگرافي

آب و هوا

ميزان بارندگي و قدرت تبخير كنندگي هوا

سرعت باد

عوامل گیاهی

منابع آب

کلیات

منابع آب سطحي

منابع آب زير زميني

منابع آب سطحي راكد

فاضلابهاي تصفيه شده

كيفيت آب آبياري

فيلتراسيون

رسوبگذاري ذرات جامد

رسوب گذاري شيميايي

رسوب گذاري بيولوژيكي چيست؟

شرايط اجتماعي

مهارت و دانش زارع

فرهنگ زارع

گردش آب در روستا

شرایط اقتصادی

داشتن چه اطلاعاتي در طراحي الزامي است؟

نقشه توپو گرافي

نقشه پروفيل طول مسير لوله اصلي و نيمه اصلي طرح

نقشه هاي خاكشناسي

اطلاعات مربوط به كيفيت آب آبياري

اطلاعات هواشناسي

اطلاعات زراعي

ضوابط فني هيدروليكي طرح آبياري قطره اي

چه كارهايي مي توان جهت كاهش ميزان لوله هاي مصرفي انجام داد؟

عوامل مقدماتي موثر در انتخاب قطره چكانها

و...