ورزش به تمامی گونه‌های فعالیت فیزیکی بدن گفته می‌شود که شرکت کنندگان آن می‌توانند به صورت منظم و سازمان یافته یا گاه به گاه در آن شرکت کنند و از آن برای بهبود تناسب اندامشان یا فراهم آوردن سرگرمی و تفریح بهره ببرند. ورزش می‌تواند به صورت رقابتی برگزار شود که در این صورت باید بر پایهٔ رشته قوانینی که مورد توافق همگان است، یک یا چند برنده در آن مشخص گردد که در این‌گونه ورزش‌ها شرکت کنندگان باید درجه‌ای از توانمندیهای مربوط به آن رشته به ویژه در رده‌های بالاتر را دارا باشند. هم اکنون با در نظر گرفتن ورزش‌های تک نفره، صدها رشتهٔ ورزشی وجود دارد. ورزش‌های گروهی می‌تواند افراد را در قالب دو یا چند گروه دسته‌بندی کند و تیم‌ها با هم رقابت کنند. گونه‌هایی از فعالیت‌های غیر فیزیکی وجود دارد که گاهی آن‌ها را به ورزش نسبت می‌دهند؛ برای نمونه می‌توان به ورق‌بازی وبازی‌های تخته‌ای و فکری اشاره کرد.

تعریف ورزش به هدف و منظور از انجام آن بستگی دارد:

برای نمونه رقابت‌های شنا که در برابر هزاران نفر در یک استخر سرپوشیده ویژه مسابقات انجام می‌گیرد یک گونه از ورزش به‌شمار می‌رود در حالی که شنا در یک استخر معمولی یا در دریا یک تفریح شمرده می‌شود. رشته‌های فراوانی در ورزش وجود دارند و مردم زمان و هزینه زیادی را چه به عنوان شرکت کننده و چه به عنوان تماشاگر صرف ورزش می‌کنند. ورزش و ورزش کردن طی سالیان طولانی از قالب یک تفریح و سرگرمی به قالب یک حرفه و فعالیت درآمده‌است و تعداد بیشماری از ورزشکاران حرفه‌ای در سراسر جهان از طریق ورزش به ثروت رسیده‌اند. این یکی دیگر از ویژگی‌های ورزش به‌شمار می‌آید. امروزه ورزش زنان نیز جایگاه ویژه‌ای در مجامع بین‌المللی پیدا کرده‌است.

واژهٔ ورزش که از دیرباز معنای تمرین و ممارست داشت به هنگام تصویب «قانون ورزش اجباری در مدارس» در ۱۶ شهریور ماه ۱۳۰۶ خورشیدی به‌طور رسمی به معنای امروزی وارد قاموس واژگان دولتی ایران شده‌است. توسعهٔ ورزش‌ها با توجه به گذشتهٔ کامل آن‌ها، مطالب مهمی را دربارهٔ دگرگونی‌های اجتماعی و دگرگونی‌های خود ورزش‌ها آشکار می‌نمایند.

 

تاریخچه

کشف‌های بسیار مدرنی در فرانسه، آفریقا و استرالیا دربارهٔ هنر غارنشین‌ها وجود دارد (برای نمونه لاسکائوکس) که مربوط به زمان ماقبل تاریخ است اطلاعات زیادی دربارهٔ جشن‌های مذهبی و رفتار انسان‌ها از آن دوران را در دسترس قرار می‌دهد. دانشمندان با کمک تاریخ‌نویسی کربنی دریافته‌اند که پیشینهٔ برخی از این منابع به ۳۰۰۰۰ سال پیش بازمی‌گردد. شواهد مستقیم و کافی دربارهٔ ورزش از این منابع به دست نیامده‌است اما می‌توان این برداشت را داشت که فعالیت‌هایی در آن دوران وجود داشته که برابر ورزش در زمان ما می‌شده‌است.

واقعیت‌های هنری و ساختاری وجود دارد که نشان می‌دهد که در ۴۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح چینی‌ها با ورزش و فعالیت‌های شبیه آن سر و کار داشته‌اند. به‌نظر می‌رسد که ورزش ژیمناستیکیکی از ورزش‌های پرطرفدار و عمومی در چین باستان بوده‌است. آثار باقیمانده از فرعونها نشان می‌دهد که تعداد زیادی از ورزش‌ها، شامل شنا و ماهیگیری، به طور کامل گسترش یافته و تکمیل شده بود و بطور منظمی در چندین هزار سال قبل در مصر باستان انجام می‌شده‌اند. سایر ورزشهای مصر باستان شامل پرتاب نیزه، پرش ارتفاع و کشتی گرفتن بود. ورزش‌های ایران یا پرشیای باستان مانند هنر نظامی ایرانیان درزمان زرتشتیان ارتباط نزدیکی با مهارت‌های دفاعی و رزمی جنگی داشت. از رشته‌های ورزشی دیگری که در پرشیا رواج داشت از چوگان و شمشیربازی سوار بر اسبمی‌توان نام برد. در اروپا، علائم باقیمانده از ایرلند باستان شمایلی از آماده کردن جنگاوران برای جنگ را نشان می‌دهد که یادآور ورزش هاکی ایرلندی در عصر حاضر است. پیشینه این تصاویر به ۱۳ قرن قبل از میلاد مسیح بازمی‌گردد.

شمار زیادی از رشته‌های ورزشی از قبیل، کشتی، دو، بوکس، پرتاب نیزه، پرتاب دیسک، راندن گاری در زمان یونان باستان وجود داشته‌اند. این فعالیت‌ها ارتباط فرهنگ نظامی و توسعه ورزش در یونان باستان را نشان می‌دهد. از زمانی که یونانی‌ها المپیک را بوجود آوردند، ورزش بخشی از فرهنگ این کشور شده‌است. بازیهای المپیک در ابتدا هر چهار سال یکبار در المپیا (دهکده کوچکی درپلئوپونس) برگزار می‌شده‌است. از آن روزگار تا زمان حال این ورزشها به‌شکل فزاینده‌ای سازمان یافته‌تر شده‌اند و مقررات ویژه‌ای برای آنها تدوین شده‌است. صنعتی شدن زمان استراحت و تفریح بیشتری برای شهروندان کشورهای توسعه یافته و درحال توسعه فراهم کرده و باعث شده مدت زمان بیشتری برای ورزش صرف کنند. چه به‌عنوان تماشاچی مسابقه‌های هیجان‌انگیز ورزشی و چه به‌عنوان شرکت کننده در اینگونه رقابت‌ها. این گرایش‌ها و تمایل‌ها با کارایی مد یا وسایل ارتباط جمعی گسترده و ارتباطات جهانی وسیع ادامه دارد. حرفه‌ای شدن در یک ورزش یک مورد و امتیاز خاصی شده و بعلاوه بودن آنها محبوبیت و مردمی بودن ورزش‌ها را افزایش داده‌است، تا آن جا که طرفداران ورزش‌ها شروع به تبلیغ و نمایش ورزشکاران حرفه‌ای از طریق رادیو، تلویزیون و اینترنتکرده‌اند—که همه آنها در تمرین‌ها و رقابتهای ورزشی با ورزش‌های آماتور شرکت و نقش دارند. فوتبال محبوب‌ترین و مردمی‌ترین ورزش در سطح جهان است.

 

فهرست مطالب:

فصل اول: اهداف تربيت‌ بدني و ورزش در مدارس‌

تعریف و اهداف آموزش و پرورش

مفهوم تربیت بدنی

ماهیت تربیت بدنی

اهداف تربیت بدنی

اهداف عمومي تربيت‌ بدني در دوره‌ هاي راهنمايي و دبيرستان‌

و...

فصل دوم: برنامه‌ ريزي درس تربيت‌ بدني و ورزش در مدارس

تعریف برنامه ریزی

اصول کلی برنامه ریزی

اهميت برنامه‌ ريزي در اجراي درس تربيت‌ بدني‌

مواد برنامه‌ هاي تربيت‌ بدني و ورزش در مدارس‌

برنامة كلاسهاي آموزش تربيت‌ بدني و ورزش‌

و...

فصل سوم: شناخت خصوصيات و ويژگيهاي رشدي دانش‌ آموزان‌

ضرورت شناخت ويژگيهاي رشدي دانش‌ آموزان‌

خصوصيات و ويژگيهاي رشدي كودكان پيش‌ دبستاني 3 تا 6 سال‌

خصوصیات جسمانی

خصوصیات عاطفی

خصوصيات رواني ـ حركتي‌

و...

فصل چهارم: محتواي درس تربيت‌ بدني در مدارس

عوامل مؤثر در تعيين محتواي درس تربيت‌ بدني‌

تغييرات اجتماعي و برنامه‌ هاي تربيت‌ بدني‌

عوامل مؤثر در برنامه‌ ريزي درس تربيت‌ بدني در مدارس

ويژگيهاي محتواي درس تربيت‌ بدني‌

سن دانش‌ آموزان و برنامه‌ هاي تربيت‌ بدني

و...

فصل پنجم: وظايف و مسئوليتهاي نهادها و مسئولان آموزشي‌

همكاري نهادهاي اجتماعي در اجراي برنامه‌ هاي تربيت‌ بدني

مسئولیتهای والدین

وظايف معلمان تربيت‌ بدني و ورزش‌

وظايف مديران و مسئولان آموزشي مدرسه‌

وظايف دانش‌ آموزان‌

و...

فصل ششم: اصول برنامه‌ نويسي كلاسهاي تربيت‌ بدني‌

اهميت برنامه‌ نويسي در آموزش تربيت‌ بدني‌

ضرورت طرح درس تربيت‌ بدني براي معلمان

امتيازات و مزاياي طرح درس تربيت‌ بدني

جدول‌ بندي برنامه‌هاي تربيت‌ بدني‌

برنامة مواد يك جلسه تدريس‌

و...

فصل هفتم: روشهاي تدريس درس تربيت‌ بدني در مدارس‌

اهميت روشهاي تدريس در انتقال مهارتهاي حركتي‌

روشهاي تدريس در تربيت‌ بدني‌

شرح اجمالي روشهاي كلاسداري و تدريس

شيوه‌ هاي مديريت در تدريس تربيت‌ بدني‌

شيوة تدريس و كلاس داري تمرين‌

و...

فصل هشتم: ارزشيابي و نمره‌ دادن در تربيت‌ بدني

تعريف ارزشيابي

اهميت ارزشيابي

ضرورت ارزشيابي درس تربيت‌ بدني

اهداف ارزشيابي درس تربيت‌ بدني در مدارس

جنبه های ارزشیابی

و...

فصل نهم: برنامة تربيت‌ بدني ويژه در مدارس

تربيت‌ بدني ويژه‌

شناسايي افراد معلول و ناتوان‌

برنامة آموزش انفرادي‌

برنامه‌ ريزي كلاسهاي تربيت‌ بدني ويژه‌

نيازهاي ويژة بهداشتي و ايمني معلولان‌

و...