پساب یا فاضلاب به بازمانده‌ها و دورریزی‌های عمدتاً مایع محلی، شهری یا صنعتی گفته می‌شود. شیوه گردآوری و دورریزی آن در هر منطقه، بسته به آگاهی محلی نسبت به محیط زیست فرق می‌کند. سیستم‌های فاضلاب برای جمع‌آوری آب‌های سطحی یا فاضلاب‌های صنعتی در مجتمع‌های بزرگ صنعتی از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است، چون نفوذ سیالات به عمق خاک می‌تواند ضربه جبران ناپذیری را به پایه‌ها و تاسسیات زیر زمینی وارد نماید. فاضلاب شهری معمولاً فاضلاب ترکیبی یا فاضلاب بهداشتی را حمل کرده و آن را در یک تصفیه خانه، تصفیه می‌کند. فاضلاب تصفیه شده از طریق نهرهای فاضلاب تخلیه می‌شود. فاضلاب تولید شده در مناطقی که به سیستم‌های فاضلاب متمرکز دسترسی ندارند بر سیستم‌های فاضلاب در محل تکیه می‌کنند. این فاضلاب‌ها به طور معمول یک گندانبار، زه‌کشی تخلیهٔ فاضلاب و یک بخش اختیاری تصفیه در محل دارند.

پساب یا گندآب زیر مجموعه‌ای از فاضلاب است که از مدفوع و ادرار تشکیل شده است اما اغلب به معنی هر نوع فاضلابی استفاده می‌شود. فاضلاب، شامل محصولات خانگی، شهری یا زباله‌های مایع صنعتی است که معمولاً از طریق یک لوله یا فاضلاب (بهداشتی یا ترکیبی) و گاهی اوقات در یک مخزن فاضلاب دفع می‌شود.

خوردگی، زنگ زدگی و آلودگی خاک از مهمترین دلایل جمع‌آوری آب و فاضلابهای صنعتی است. لوله و اتصالات پلی اتیلن با خواص ضدخوردگی و مقاومت در برابر انواع مواد شیمیائی راه حل مناسبی برای جمع‌آوری و انتقال سیالات فاضلابی است. سیستم فاضلاب یک زیر ساخت شامل لوله‌ها، پمپ‌ها، غربال و کانال‌ها و... می‌باشد، که برای انتقال فاضلاب از منشأ خود به نقطه‌ای برای تصفیه یا دفع نهایی استفاده می‌شود. به غیر از گندانبار که تصفیه را در محل انجام می‌دهند، انواع دیگری از تصفیه فاضلاب نیز وجود دارد. مجرای فاضلاب، سامانه جا به جایی زیرزمینی پساب و فاضلاب برای دفع بهداشتی و ایمن یا تصفیه است.

منشأ

منشأ فاضلاب می‌تواند موارد زیر باشد (متن‌های داخل پرانتز نشان دهنده اجزایی است که به احتمال زیاد جزو آلاینده‌ها هستند):

• فاضلاب انسانی (مدفوع، دستمال توالت استفاده شده، ادرار یا دیگر مایعاتی که از بدن خارج می‌شوند)، به عنوان آب سیاه شناخته می‌شود، معمولاً از روشویی یا دستشویی خارج می‌شود.
• چاه مستراح
• تخلیه گندانبار
• تخلیه کارخانه‌های تصفیه فاضلاب
• آب مورد استفاده در شستشو (شستشوی شخصی، لباس، کف زمین، ظرف‌ها و غیره) که به عنوان پساب شناخته می‌شود.
• بارش باران جمع‌آوری شده در پشت بام، حیاط، جدول‌ها و غیره. (بطور کلی بدون وجود روغن یا سوخت)

• آب زیرزمینی نفوذ کرده به فاضلاب
• مازاد مایعات تولید شده از منابع خانگی (نوشیدنی‌ها، روغن پخت‌وپز، آفت‌کش‌ها، روغن موتور، رنگ، مایعات تمیزکننده و غیره)
• آب جاری‌شده از راه‌ها، سقف‌ها، پیاده‌روها/ سنگ‌فرش‌ها (ترکیب‌شده با روغن‌ها، مدوفع حیوانات، آشغال‌ها، گازوئیل/ بنزین، سوخت دیزل یالاستیک‌های باقی‌مانده، پس‌ماندهٔ صابون، مواد فلزیِ خارج‌شده از اگزوز وسایل نقلیه
• نفوذ آب دریا (با حجم بالایی از نمک و میکروب)
• نفوذ مستقیم آب رودخانه (با حجم بالایی از موجودات ریز زنده)
• ورود مستقیم مایعات ساخت انسان (دفع غیرقانونی از آفت کش‌ها، روغن‌های استفاده شده و غیره)
• زه‌کشی‌های بزرگ‌راه (روغن، مواد ضد یخ، باقی‌مانده لاستیک‌ها)
• موارد حمل شده با طوفان (تقریباً همه چیز از جمله اتومبیل‌ها، چرخ‌های دستی خرید، درختان، گاو و غیره)
• آب سیاه (آب‌های سطحی آلوده به فاضلاب)
• زباله‌های صنعتی
• زهکشی‌های سایت‌های صنعتی(گل و لای، شن و ماسه، مواد قلیایی، روغن، باقی‌مانده‌های شیمیایی)
  • آب‌های خنک‌کننده صنعتی (زیست‌کش، گرما، لجن‌ها، گل و لای)
  • آب‌های فرایندهای صنعتی
  • زباله‌های زیست‌فروسایی یا آلی، شامل فاضلاب‌های کشتارگاه‌ها، کارخانه‌های لبنیات و بستنی.
  • زباله‌های آلی یا زیست تخریب ناپذیر / سخت تخریب پذیر (داروهای شیمیایی یا آفت‌کش‌ها)
  • زباله‌های با PH بالا (تولیدات اسیدی / قلیایی، آبکاری فلزات)
  • زباله‌های سمی (آبکاری فلزات، تولید سیانید، تولیدات آفت کش‌ها و غیره)
  • مواد جامد و نامیزه‌ها (تولیدات کاغذ، مواد غذایی، روان‌کننده‌ها و تولید روغن هیدرولیک و غیره)
  • زهکشی‌های کشاورزی، مستقیم و پراکنده
  • شکستگی‌های هیدرولیکی
  • آب تولید شده از نفت و گاز طبیعی

دفع فاضلاب

در بعضی از مناطق شهری، فاضلاب‌های بهداشتی و فاضلابی که از خیابان‌ها به دلیل بارش باران یا طوفان‌ها جاری می‌شود جداگانه منتقل می‌شوند. دسترسی به هر کدام از اینها از یک منهول امکان‌پذیر است. در طول بارش‌های شدید ممکن است فاضلاب‌های بهداشتی سرریز کنند و به محیط زیست جاری شوند. این مورد می‌تواند تهدید جدی برای بهداشت عمومی و محیط زیست باشد.

فاضلاب‌ها می‌توانند مستقیماً به داخل یک حوزه آبریز بزرگ با تصفیهٔ کم یا بدون تصفیه وارد شوند. فاضلاب بدون تصفیه می‌تواند تأثیر جدی روی کیفیت محیط زیست و سلامت مردم بگذارد. بیمارگرها می‌توانند باعث بسیاری از بیماری‌ها شوند. مواد شیمیایی حتی در مقدار کم نیز خطراتی جدی ایجاد می‌کنند و در دراز مدت در بافت‌های بدن انسان و حیوانات تجمع می‌یابند.

 

فهرست مطالب:

فصل اول: کلیات

تعاریف فاضلاب

ناخالصی های فاضلاب

تقسیم بندی انواع فاضلاب

فاضلابهای صنعتی

انواع فاضلاب از نظر تخلیه به شبکه جمع آوری فاضلاب

تعریف شبکه جمع آوری فاضلاب

اجزاء شبکه جمع آوری فاضلاب

انواع شبکه های جمع آوری فاضلاب

شبکه های مجزا

شبکه های مرکب

شبکه های نیمه مرکب

انتخاب نوع شبکه مناسب

دلایل عدم توصیه در استفاده از شبکه های مرکب

مراحل مختلف مدیریت پروژه فاضلاب

برنامه مطالعاتی و اجرایی شبکه جمع آوری فاضلاب

فاز مقدماتی اجرای شبکه های فاضلاب

فاز دوم یا فاز طراحی

فاز سوم یا فاز اجرا و ساخت

فاز چهارم یا فاز بهره برداری و نگهداری

دوره طرح

پارامترهای موثر بر دوره طرح

دوره طرح شبکه جمع آوری نسبت به تصفیه خانه

مطالبی در زمینه دوره طرح

دوره طرح پیشنهادی در سیستم های جمع آوری و تصفیه فاضلاب

و...

فصل دوم: مطالعات جمعیتی

اطلاعات جمعیتی گذشته

افزایش جمعیت

نکاتی پیرامون پیش بینی جمعیت

روشهای پیش بینی جمعیت

روش حسابی پیش بینی جمعیت در آینده

روش هندسی پیش بینی جمعیت در آینده

تراکم جمعیت

عوامل موثر بر تراکم جمعیتی

تقسیم بندی شهر از نظر تراکم

محاسبه تراکم جمعیت

تراکم جمعیت خالص و ناخالص

تراکم جمعیت در سال مبداء و مقصد

و...

فصل سوم: تولید فاضلاب

فاضلاب شهری

فاضلاب خانگی

سرانه تولید فاضلاب

محاسبه سرانه تولید فاضلاب

استاندارد سرانه مصرف آب ایران

محاسبه سرانه مصرف آب

نکاتی در زمینه روش ساده تعیین سرانه مصرف

تعیین سرانه مصرف آب از روش نمونه گیری تصادفی

فاضلاب اماکن عمومی، اداری و تجاری

محاسبه سرانه مصرف آب در سال پایان دوره طرح

تقسیم بندی مناطق شهر بر حسب سرانه مصرف آب

و...

فصل چهارم: مبانی فنی طراحی

حداقل سرعت جریان فاضلاب

حداکثر سرعت در سیستم های جمع آوری فاضلاب

عمق نصب فاضلاب رو ها

حداقل عمق لوله های جمع آوری فاضلاب

حداقل شیب فاضلاب روها

حداقل شیب فاضلاب روها در اقطار بزرگ

حداکثرشیب فاضلاب روها

حداقل قطر فاضلاب روها

درصد پرشدگی فاضلاب روها

رابطه بین قطر و درصد پرشدگی فاضلابرو

ضریب بهره برداری از شبکه

شرایط موثر بر مقدار ضریب بهره برداری

شرایط موثر بر افزایش مقدار ضریب بهره برداری

لوله های مورد استفاده در فاضلابروها

انواع لوله های بکار گرفته شده در فاضلابروها

و...

فصل پنجم: طراحی هیدرولیکی فاضلابروها

معادله مانینگ

ضریب مانینگ

شعاع هیدرولیکی

محاسبه پارامترهای مورد نیاز در حالت غیر پر

نمودار محاسبه نسبت های هیدرولیکی در حالت غیر پر در فاضلابروها با سطح مقطع دایره ای

استفاده از جدول برای محاسبه نسبتهای هیدرولیکی

برش عرضی فاضلابرو

شرایط ایجاد سرعت ماکزیمم

شرایط ایجاد دبی ماکزیمم

تعیین θ با توجه به درصد پرشدگی

معادلات مورد نیاز جهت تعیین قطر

و...