پادزیست یا آنتی بیوتیک (به فرانسوی: Antibiotique) به صورت کلی فراورده یا ماده‌ای است که از یک میکروارگانیسم تولید یا از آن گرفته می‌شود و میکروارگانیسم‌های دیگر را از بین می‌برد یا مانع رشد آنها می‌شود. آنتی بیوتیک یک زیست کش است. اما در کاربرد معمولتر این تعریف شامل انواع صناعی آنتی‌بیوتیک‌ها همچون سولفونامیدها و کینولون‌ها می‌شود. انواع مختلف آنتی‌بیوتیک‌ها از لحاظ خصوصیات شیمیایی، فیزیکی، داروشناسی، طیف ضد میکروبی و مکانیسم عمل با هم متفاوت هستند.

آنتی بیوتیک‌های با طیف وسیع، آنهایی هستند که در مقابل انواع مختلف میکرو ارگانیسم‌ها فعّال می‌باشند. مانند تتراسایکلین که در مقابل بسیاری از باکتری‌های گرم منفی، کلامیدیا، مایکوپلاسما و ریکتزیاها مؤثر است. آنتی بیوتیک‌های با طیف محدود، آنهایی هستند که فقط در مقابل یک میکرو ارگانیسم یا طیف بسیار محدودی از میکروارگانیسم‌ها فعّال می‌باشند؛ مانند وانکومایسین که عمدتاً در مقابل کوکسی‌های گرم مثبت ماننداستافیلوکوک‌ها و انتروکوک‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد.

اطلاعات اولیه

آنتی بیوتیکها مواد شیمیایی هستند که از دو راه طبیعی و ساختگی به دست می‌آیند. آنتی‌بیوتیکهای طبیعی از میکروارگانیسم‌هایی مانند قارچها و باکتریها گرفته می‌شوند. امروزه با پیشرفت شیمی پزشکی بیشتر آنتی‌بیوتیکهای حاصل تغییرات مولکولی بر روی آنتی‌بیوتیکهای طبیعی هستند. آنتی بیوتیک‌ها به دو گروه عمدهٔ آنتی بیوتیک‌های باکتریوسید، که باعث کشتن سلول بیماری‌زا می‌شوند و باکتریواستاتیک، که باعث توقف رشد و ثابت ماندن تعداد سلول بیماری‌زا هستند طبقه‌بندی می‌شوند.

نوعی ژن مقاوم در برابر آنتی بیوتیک کولیستین که پیش از این در کشور چین کشف شده بود، در مالزی نیز شناسایی شد. این ژن که از آن به عنوان ام. سی.آر. وان یاد می‌شود، برای نخستین بار در سال ۲۰۱۳ در یک خوک از مزرعه‌ای در چین شناسایی شد.

تاریخچه

مدتها قبل از کشف پنی‌سیلین بشر آموخته بود بطور تجربی بعضی مواد خام را به عنوان عامل ضد میکروب مورد استفاده قرار دهد. ۶۰۰–۵۰۰ سال قبل از میلاد، چینیها شیره کپک زده لوبیای شور را برای درمان عفونتها بکار می‌بردند. اصطلاح آنتی بیوز (Antibiosis) اولین بار در سال ۱۸۸۹ به‌وسیله ویلمین برای توجیه ماهیت رقابتی جوامع بیولوژیک که در آن فقط قویترین و اصلح‌ترین زنده می‌ماند بکار برده شد و چند سال بعد این اصطلاح برای آنتاگونیسم میکروارگانیسم‌ها نیز مورد استفاده قرار گرفت.

کشف اولین ماده آنتی‌بیوتیک به سال ۱۹۲۸ توسط الکساندر فلمینگ صورت گرفت، او به طور اتفاقی متوجه اثر ضدباکتریایی ماده مترشحه توسط قارچ پنی‌سیلیوم نوتاتوم شد. هاوارد فلوری Howard Florey این ماده را تخلیص کرد و با تجویز آن موفق به درمان عفونتها به روش سیستمیک شد. پس از این یافته دانشمندان مواد طبیعی دیگری را هم به عنوان آنتی‌بیوتیک به دست آوردند شامل تتراسایکلین، استرپتومایسین و سفالوسپورین‌ها. پس از شناسایی ساختار این مواد توسط شیمیدانها، با ایجاد تغییرات در آنها انواع صناعی آنتی‌بیوتیکها تولید شدند. در نهایت انواع جدید کاملاً صناعی آنتی‌بیوتیکها با اثر بخشی بیشتر و ثبات شیمیایی بیشتر نیز تولید شدند.

انواع آنتی‌بیوتیکها و مکانیسم اثر

جلوگیری از ساخت دیواره سلولی باکتری

شامل گروه بتالاکتامها (پنی سیلین، سفالوسپورینها و کارباپنمها و…) و سایکلوسرین، ونکومایسین و باسیتراسین.

تغییر در عملکرد غشاء سلولی

این دسته با ایجاد تغییراتی در غشاء سلولی باعث افزایش نفوذپذیری و در نتیجه تخریب غشاء می‌شوند. شامل: دترژانتهایی همچون پلی‌میکسین، عوامل ضد قارچ پلی‌ان (نیستاتین و آمفوتریسین بی) و داپتومایسین.

مهار پروتئین سازی

این دسته با اتصال به اجزا ۳۰S و ۵۰S ریبوزوم باکتری باعث مهار برگشت‌پذیر ساخت پروتئین می‌شوند، که بیشتر باکتریواستاتیک هستند. شامل، کلرامفنیکل، داکسی‌سایکلین، تتراسایکلینها، اریترومایسین، کلیندامایسین، استرپتومایسین و لینزولید. گروه دیگر از این دسته با اتصال به جزء ۳۰S ریبوزوم باعث مهار دائمی پروتئین سازی شده و باکتریوسید هستند همچون آمینوگلیکوزیدها.

جلوگیری از ساخت اسید نوکلئیک

شامل ریفامایسنها (ریفامپین و ریفابوتین) که باعث تغییر متابولیسم اسید نوکلئیک می‌شوند و کینولونها که با مهار توپوایزومراز باعث مهار RNAسازی می‌شوند.

آنتی‌متابولیتها

شامل تری متوپریم و سولفونامیدها که سنتز فولات را مهار می‌کنند.

مکانیسم‌های اثر بعضی از آنتی‌بیوتیکها ناشناخته است.

 

فهرست مطالب:

کلیات آنتی بیوتیک

تعریف آنتی بیوتیک

آنتی بیوتیک وسیع الطیف

آنتی بیوتیک طیف محدود

Bactericidal

Bacteriostatic

اثر هم افزایی

اثر ضد هم

خصوصیت یک آنتی بیوتیک ایده ال

تاریخچه آنتی بیوتیک ها

اولین آنتی بیوتیک ها

آنتی بیوتیک مهار کننده سنتز دیواره سلولی

بتالاکتامها

پنی سیلین ها

انواع پنی سیلین ها

پنیسیلین های طبیعی

 

پنی سیلین G

انواع پنی سیلین G

پنیسیلین V

پنی سیلین های نیمه صناعی

آنالوگ های پنی سیلین

عوارض پنی سیلین ها

سفالوسپورین ها

گلیکوپپتیدها

وانکومایسین

پلی پپتیدی

باسیتراسین

آنتی بیوتیک های ضد سل

آنتی بیوتیک های موثر بر روی غشا سیتوپلاسمی

لیپوپپتیدها

پلی ان ها

آزول ها

آنتی بیوتیک های موثر بر روی سنتز اسید نوکلئیک

آنتی بیوتیک های که سبب مهار DNA ژیراز می شوند

کوئینولون ها

فلورکوئینولون ها

مترونیدازول

نوبیوسین

کلوفازیمین

آنتی بیوتیک های موثر بر روی سنتز RNA

ریفامپین

ریفابوتین

آنتی بیوتیک های موثر بر روی سنتز پروتئین

آنتی بیوتیک هایی که به زیر واحد 50 S ریبوزوم متصل می شوند

آنتی بیوتیک هایی که به زیر واحد S 30 ریبوزوم متصل می شوند

و...