مقدمه

مهم‌ترین فعالیتی که پس از اجرای برنامه‌های آموزشی صورت می‌گیرد ارزیابی از دانش آموزان است. ارزیابی فرآیندی است که بوسیله آن میزان دست یابی بهاهداف آموزشی برای معلم و شاگرد تعیین می‌گردد. برای این که عملکرد دانش آموز بطور شایسته معین شود معلم بر اساس ملاکهای خاص خود و میزان تغییری که در رفتار شاگرد پدید آمده است داوری می‌کند. در واقع ارزیابی آخرین مرحله از فعالیتهای آموزشی معلم و تکمیل کننده سایر فعالیتهای اوست.

انواع ارزیابی

در این مرحله معلم با استفاده از روشها و فنون مختلف اندازه گیری و ارزشیابی بازده یادگیری دانش آموزان و دانشجویان را سنجش می‌کند و میزان توفیق آنان را در دستیابی به اهداف آموزشی تعیین می‌نماید. همچنین معلم با انجام این کار میزان موفقیت و شکست خود را در پیاده کردن مراحل مختلف طرح آموزشی تعیین می‌کند. او با بهره‌گیری از نتایج حاصل از ارزشیابی بازده یادگیری دانش آموزان و دانشجویان می‌تواند مراحل پیشین طرح آموزشی خود را وارسی کند، اشکالات کار را تشخیص دهد و در رفع آنها بکوشد.

ارزیابی ممکن است در پایان دوره آموزشی صورت بگیرد که به آن ارزیابی نهایی یا تراکمی گفته می‌شود و منظور از آن تعیین نوع عملکردها یا هدفهای نهایی است. معلم به کمک این ارزیابی معلوم می‌کند که یاد گیرندگان تا چه میزانی به اهداف اصلی درس دست یافته‌اند و پیشرفت کلی آنان چه وضعی دارد. علاوه بر این نوع ارزیابی ، ارزیابی دیگری وجود دارد که نه در پایان دوره آموزشی بلکه در طول دوره آموزشی اجرا می‌شود و هدف از آن این است که از نحوه یادگیری و پیشرفت دانش آموزان اطلاع حاصل گردد و به رفع مشکلات و ضعفهای اجتماعی پرداخته شود.

به این نوع ارزیابی ، ارزیابی تکوینی گفته می‌شود چون زمانی اجرا می‌شود که یادگیری هنوز در حال تکوین و شکل گیری است. با استفاده از نتایج حاصل از این ارزشیابی معلم می‌تواند در زمانی که هنوز یادگیری در جریان است و امکان رفع مشکلات یادگیری دانش آموزان و برطرف کردن نواقص روش آموزشی معلم میسر است به انجام چنین کاری اقدام کند.

ارزیابی با استفاده از آزمونها

امروزه برای سنجش و ارزشیابی دانش آموزان در مدارس و دانشگاهها از چند آزمون بیش از همه استفاده می‌شود که عبارتند از آزمونهای تشریحی ، آزمونهای کوته پاسخ و آزمونهای عینی و آزمونهای شفاهی. در آزمونهای تشریحی یا انشایی دانش آموز به یاری مفاهیم و بیان خود به پرسشها پاسخ می‌دهد. آزمون عینی که از پرسشهای زیاد و متنوع تشکیل یافته است از آزمون شوندگان می‌خواهد در بیان پاسخهای مختلف برای هر پرسش پاسخ درست را بیابند و در پاسخنامه مشخص کنند. آزمونهای کوته پاسخ در حد فاصل میان آزمونهای تشریحی و عینی قرار دارند.

آزمون کوته پاسخ انواع مختلف سوالات کامل کردنی ، نقطه چین و چواب کوتاه را شامل می‌شود. آزمون شفاهی برای دانش آموزان با هدف آزمون دانش آموزانی که نمی‌توانند از دستهای خود بطور شایسته بهره جویند تهیه شده است ولی معمولا در کلیه مدارس رواج قابل توجهی دارد. این روش موجب حفظ کردن طوطی‌وار مطالب توسط دانش آموزان می‌شود و وقت زیادی از کلاس را تلف می‌کند. این روش برای کلاسهای پرجمعیت نمی‌تواند مناسب باشد.

ارزیابی با استفاده از مشاهده رفتار

معلم برای آن که ادراک و شناخت درستی از شاگرد داشته باشد می‌تواند رفتار او را در موقعیتهای مختلف درسی و در برخورد با شاگردان به صورت داستان یا شرح حال به نگارش درآورد. وی در این‌باره همچون گزارشگر واقعیتها را با صراحت و دقت و دور از هر گونه پیش‌داوری آن گونه که مشاهده کرده است شرح می‌دهد.

ارزیابی با استفاده از طرحها و گزارشها

طرحها و گزارشهایی که شاگرد در فعالیتهای درسی و آموزشی فراهم می‌کند به نوبه خود بیانگر موفقیت شاگرد در اهداف آموزشی است. یکی از تدبیرهای ارزنده معلمان این است که دانش آموزان خود را به نحوی وادار به تهیه طرحها و گزارشهای علمی و هنری کنند و نتیجه کار خود را به صورت گزارشهای کتبی و مصور ارائه دهند.

ارزیابی با استفاده از آزمونهای پیشرفت تحصیلی میزان شده

آزمونهای میزان شده را می‌توان درباره عملکردهای فرد ، کلاس ، مدرسه یا یک بخش فرهنگی در رابطه با گروه مشابه به کار برد. این آزمونها معمولا از مجموعه‌ای از چند آزمون تشکیل می‌شوند راهنمای ویژه‌ای برای اجرا دارند که در تمامی افراد و گروهها به یکسان باید مورد اجرا قرار گیرد و بطور کلی آزمونهای استانداردی برای گروههای مختلف هستند.

 

فهرست مطالب:

فصل اول: دورنمای ارزشیابی آموزشی

تاریخچه ارزشیابی

تاریخچه ارزشیابی در ایران

تعاریف ارزشیابی

تفاوت ارزشیابی با چند مفهوم دیگر

ارزشیابی و اندازه گیری

و...

فصل دوم: الگوهای ارزشیابی

تفاوتهای موجود بین الگوها

الگوهای ارزشیابی

الگوهای تحقق یافتن هدف

امتیازات روش تایلر

مورد استفاده از روش تایلر

بسط روش تایلر

الگوهای قضاوتی

تفاوت ملاکهای درونی و بیرونی

و...

فصل سوم: ارزشیابی و هدفهای آموزشی

اهمیت هدفهای آموزشی

تدوین هدفهای آموزشی

برای تدوین هدفهای کلی می توان از چند اصل به عنوان راهنما استفاده نمود

هدفهای رفتاری

و...

فصل چهارم: ارزشیابی و اندازه گیری

خصوصیات ابزارهای اندازه گیری

روشهای اندازه گیری

آزمون و انواع آن

راهبردهای ارزشیابی

و...

فصل پنجم: ارزشیابی و اندازه گیری آزمونهای ملاکی

آزمونهای ملاکی

آزمون ملاکی و کاربرد آن

آزمونهای ملاکی و هنجاری

خصوصیات آماری آزمونهای ملاکی

و...

فصل ششم: ارزشیابی و اندازه گیری عملکردهای عاطفی

اندازه گیری عملکردهای عاطفی

ویژگی ارزش ها

روشهای جمع آوری اطلاعات در زمینه رفتارهای عاطفی

مقیاس های درجه بندی رفتار

مراحل تهیه یک مقیاس درجه بندی لیکرت

چگونگی محاسبه نمره فرد و نمره گروه در مقیاس درجه بندی

و...

فصل هفتم: طرحهای ارزشیابی

روایی چیست؟

عوامل تهدید کننده که امکان نتیجه گیری از مطالعات ارزشیابی را می کاهند

کنترل عوامل تهدید کننده

پیش آزمون-پس آزمون با گروه گواه واقعی

و...

فصل هشتم: نمونه گیری در ارزشیابی آموزشی

نمونه گیری

نمونه گیری چند ماتریسی

محدودیتهای نمونه گیری چند ماتریسی

و...

فصل نهم: تهیه گزارش یافته های ارزشیابی

یافته های ارزشیابی تکوینی

چهار چوب پیشنهادی برای یک گزارش ارزشیابی

و...