زبان عَرَبی (به عربی: اللُّغَة العَرَبِيّة) یکی از پرگویش‌ترین زبان‌های جهان و بزرگ‌ترین عضو از شاخهٔ زبان‌های سامی است که با زبان عبری و زبان آرامی هم‌خانواده است. زبان عربی یکی از شش زبان رسمی سازمان ملل متحد است. این زبان امروزه دارای لهجه‌ها و گویش‌های گوناگونی است ولی زبان عربی نوین معیار به عنوان زبان رسمی نوشتار در همه کشورهای عرب پذیرفته‌شده است. افزون بر جهان عرب، این زبان در کشورهای چاد، اریتره نیز از میزانی رسمیت برخوردار است.

زبان عربی، زبان قرآن و بسیاری از نخستین نوشتارهای مسلمانان است و نزد بسیاری از مسلمانان یک زبان مقدس محسوب می‌شود. در دوران طلایی اسلام، عربی به عنوان نخستین زبان جهان اسلام از اهمیت بالایی برخوردار بود و آثار علمی، ادبی و مذهبی فراوانی به این زبان نوشته می‌شد. تأثیر عربی بر زبان‌های دیگر جهان اسلام مانند زبان اردو، و زبان‌های گوناگون خانوادهٔ زبان‌های ترکی چشمگیر است.

تکواژشناسی یا صَرف یا ساختِ‌واژه (به انگلیسی: Morphology) بخشی از دستور زبان است که ساختـ (ـارِ) واژه را موردِ تحلیل قرار می‌دهد. به سخنِ دیگر، ساختِ‌واژه به شناختِ تکواژها و راه‌هایِ هم‌نشینیِ آن‌ها با یکدیگر در قالب‌های نحوی و نیز در واژه‌سازی می‌پردازد. کارِ اصلیِ زبان‌شناس در بررسیِ ساختِ‌واژهٔ یک زبان، تجزیهٔ عبارت‌ها و جمله‌ها و دست‌یافتن به تکواژها و واژه‌ها و سپس دسته‌بندیِ آن‌ها براساسِ رده‌هایِ دستوریِ آن زبان است.

نحو یا جمله‌شناسی به دانش مطالعهٔ قواعد مربوط به نحوهٔ ترکیب و در کنار هم آمدن واژه‌ها به‌منظور ایجاد و درک جملات در یک زبان اطلاق می‌شود. پدید آورنده این زبان علی ابن ابی طالب می‌باشد که با دستور به یکی از صحابه خود به نام ابوالاسود دوئلی این راه را ادامه دهد

این شاخهٔ مهم از دستور هر زبان، نظام‌مندی و خلاقیت فراوانی را طلب می‌کند. درست است که انسان‌ها می‌توانند مجموعه کلمات یک جمله را با ترتیب گوناگونی در کنار هم قرار دهند، ولی تمامی آن‌ها جملات معنی‌دار نخواهد شد.

 

فهرست مطالب:

فصل اول: حروف و حرکات

تشخيص حروف شمسي از حروف قمري

تشخيص مخارج پنجگانه حروف

تشخيص مخارج هفده گانه حروف

تعريف تعريب

شناختن انواع حركت ها

تعريف تنوين

شناخت انواع تنوين

و...

فصل دوم: انواع کلمه

تعريف كلمه چيست؟

تعريف اسم چيست؟

اسم ها بر چه چيزهايي دلالت مي كنند

با توجه به چه نشانه هايي مي توان اسم را در جمله تشخيص داد؟

فعل چيست؟

فعل بر چند نوع است؟

با توجه به چه نشانه هايي مي توان فعل را در جمله تشخيص داد؟

حرف چيست؟

حرف بر چند نوع است؟

تشخيص نشانه هاي حرف چيست؟

حروفي كه كلمه هستند از چند حرف ساخته شده اند؟

حروف عامل چيست؟

حروف غير عامل چيست؟

و...

فصل سوم: اسم مذکر و مونث

تعريف اسم مذكر چيست؟

تعريف اسم مؤنث چيست؟

نشانه هاي اسم مؤنث لفظي چيست؟

چند نوع تاء در اسمها آورده مي شود؟

الف مقصوره بر چند نوع است؟

الف ممدوده بر چند نوع است؟

اسم مذكر بر چند نوع است؟

اسم مؤنث بر چند نوع است؟

كدام اسمهاي مؤنث علامت تانيث نمي پذيرند؟

اسمهاي مؤنث كه علامت تانيث نمي پذيرند را چگونه مي توان شناخت؟

چه اسمهايي را مي توان هم مذكر و هم مؤنث تلقي كرد؟

مطابقت فعل با فاعل مؤنث داراي چه احكامي است؟

نشانه هاي مؤنث بودن فعل چيست؟

و...

فصل چهارم: اسم مفرد، مثنی و جمع

اسم از نظر عدد بر چند نوع است؟

تعريف اسم مثني چيست؟

مثني ساختن اسم منقوص، مقصور، ممدود چگونه است؟

چه اسمهايي ملحق به مثني محسوب مي شوند؟

اسم جمع بر چند نوع است؟

تعريف جمع مذكر سالم چيست؟

چه اسمهايي ملحق به جمع مذكر سالم محسوب مي شوند؟

تعريف اسم جمع مؤنث سالم چيست؟

جمع ساختن اسامي مونث منقوص، مقصور، ممدود چگونه است؟

چه اسمهايي ملحق به مؤنث سالم محسوب مي شوند؟

تعريف جمع مكسر چيست؟

جمع مكسر بر چند نوع است؟

جمع قلت بر چه اوزاني آورده مي شود؟

و...

فصل پنجم: نکره و معرفه

اسم نكره چه خصوصيتي دارد؟

اسم نكره بر چند نوع است؟

اسم معرفه چه خصوصيتي دارد؟

اسم معرفه بر چند نوع است؟

ضمير چيست؟

ضمير مستتر بر چند نوع است؟

در چه مواردي ضمير وجوبا مستتر است؟

در چه مواردي ضمير جوازا مستتر است؟

ضماير بارز بر چند دسته هستند؟

ضماير مرفوع متصل در كجا آورده مي شود؟

ضمايرمنصوب متصل در كجا آورده مي شود؟

ضماير مجرور متصل در كجا آورده مي شود؟

كدام ضماير متصل فاقد ضمير منفصل مي باشند؟

ضمير فصل چيست؟

نون وقايه چيست؟

در چه مواردي آوردن نون وقايه واجب است؟

در چه مواردي آوردن نون وقايه جائز است؟

و...

فصل ششم: اسما اشاره و موصولات

اسم اشاره چيست؟

اسم اشاره بر چند نوع است؟

اسم اشاره به نزديك چه مشخصه اي دارد؟

اسم اشاره به متوسط چه مشخصه اي دارد؟

اسم اشاره به دور چه مشخصه اي دارد؟

كاف خطاب چيست؟

اسم اشاره به مكان بر چند نوع است؟

اسم موصول چيست؟

صله موصول بر چند نوع است؟

ضمير عائد چيست؟

اسم موصول بر چند نوع است؟

اسمهاي موصول خاص كدامند؟

اسمهاي موصول مشترك كدامند؟

چه زماني ”ذا“ اسم موصول به شمار مي آيد؟

چه زماني ذا لغو بوده و معناي خاصي ندارد؟

و...

فصل هفتم: فعل و انواع آن

تعريف فعل چيست؟

فعل بر چند قسم است؟

فعل مضارع چه نوع فعلي است؟

نشانه هاي فعل ماضي چيست؟

نشانه هاي فعل مضارع چيست؟

نشانه هاي فعل امر چيست؟

در چه مواردي فعل ماضي بر زمان حال دلالت مي كند؟

در چه مواردي فعل ماضي بر زمان آينده دلالت مي كند؟

در چه مواردي فعل مضارع بر گذشته حال دلالت مي كند؟

فعل جامد چيست؟

فعل متصرف بر چند نوع است؟

فعل ناقص التصرف چيست؟

فعل تام التصرف چيست؟

فعل ماضي چه حالت اعرابي دارد؟

فعل امر چه حالت اعرابي دارد؟

فعل مضارع چه حالت اعرابي دارد؟

در چه مواردي فعل مضارع مبني مي باشد؟

و...

فصل هشتم: اعراب فعل مضارع

تعريف فعل مضارع چيست؟

فعل مضارع درچه مواردي شبيه اسم است؟

اعراب فعل مضارع بر چند نوع است؟

چه زماني فعل مضارع مرفوع است؟

چه زماني فعل مضارع منصوب است؟

چه زماني فعل مضارع مجزوم است؟

نشانه هاي رفع فعل مضارع چيست؟

نشانه هاي نصب فعل مضارع چيست؟

نشانه هاي جزم فعل مضارع چيست؟

در چه مواردي حرف مضارعه مفتوح است؟

در چه مواردي حرف مضارعه مضموم است؟

چه حروفي باعث منصوب شدن فعل مضارع مي شوند؟

در چه مواردي أن ناصبه در تقدير است؟

در چه مواردي فعل مضارع بعد از أن منصوب نمي شود؟

أن ناصبه باعث چه تغييري در ساختار جمله مي شود؟

لن بر چه معنايي دلالت مي كند؟

كي بر چه معنايي دلالت مي كند؟

إذن چه زماني باعث نصب فعل مضارع مي شود؟

لام جحود چيست؟

چه زماني أن ناصبه بعد از أو در تقدير است؟

چه زماني أن ناصبه بعد از فاء سببيه در تقدير است؟

چه زماني أن ناصبه بعد از واو معيه در تقدير است؟

جملات طلبي بر چند نوع هستند؟

كلماتي كه فعل مضارع را مجزوم مي كنند بر چند نوع هستند؟

چه كلماتي باعث جزم يك فعل مضارع مي شوند؟

كدام كلمات باعث جزم دو فعل مضارع مي شوند؟

و...

فصل نهم: معرب و مبنی و انواع بنا

كلمه معرب چيست؟

كلمه مبني چيست؟

كلمات داراي چند حالت اعرابي مي باشند؟

اسم معرب چه حركاتي را مي پذيرد؟

اعراب نيابي چيست؟

در چه مواردي اعراب اسامي نيابي است؟

نشانه اعراب در مثني چيست؟

نشانه اعراب در جمع مذكر سالم چيست؟

اعراب اسماء سته چگونه است؟

اعراب تقديري چيست؟

در چه مواردي اعراب فعل مضارع، تقديري است؟

در چه مواردي اعراب اسم، تقديري است؟

اعراب محلي چيست؟

اسامي مبني بر چند دسته هستند؟

علامات بناء بر چند قسم است؟

و...

فصل دهم: جمله اسمیه و جمله فعلیه

جمله چيست؟

جمله بر چند نوع است؟

اركان جمله اسميه چيست؟

مبتدا چه نوع كلمه اي است؟

مبتدا بر چند نوع است؟

در چه مواردي مبتدا مي تواند نكره باشد؟

خبر چيست؟

خبر بر چند نوع است؟

خبر مفرد بر چند نوع است؟

در چه زماني خبر مي بايست از نظر جنس و عدد با مبتدا مطابقت كند؟

در چه مواردي تقديم خبر بر مبتدا واجب است؟

در چه مواردي تقديم مبتدا بر خبرا واجب است؟

و...

فصل یازدهم: فاعل و مفعول به

فاعل چيست؟

فاعل بر چند نوع است؟

شبه فعل چيست؟ و بر چند نوع است؟

تقديم فعل بر فاعل چه حكمي دارد؟ چرا؟

در چه مواردي فاعل حذف مي شود؟

در چه مواردي تقديم مفعول بر فاعل واجب است؟

در چه مواردي تقديم فاعل بر مفعول واجب است؟

اگر فاعل مؤنث باشد فعل چگونه آورده مي شود؟

مفعول به چيست؟

فعل متعدي چند مفعول مي تواند داشته باشد؟

در چه مواردي تقديم مفعول بر فعل واجب است؟

در چه مواردي تقديم مفعول بر فاعل واجب است؟

در چه مواردي حذف عامل مفعول به جائز است؟

در چه مواردي حذف عامل مفعول به واجب است؟

افعال متعدي كه دو مفعول به دارند بر چند دسته هستند؟

افعال قلوب چه نوع افعالي هستند؟

و...

فصل دوازدهم: معلوم و مجهول

فعل از نظر نياز داشتن به مفعول به بر چند دسته تقسيم مي شوند؟

فعل متعدي چه نوع فعلي است؟

نشانه هاي فعل متعدي چيست؟

فعل متعدي بر چند نوع است؟

فعل متعدي بغيره چيست؟

فعل لازم چيست؟

چه اوزاني مخصوص فعل لازم است؟

معني كدام افعال دلالت بر لازم بودن آنها مي كند؟

چگونه مي توان فعل لازم را تبديل به فعل متعدي كرد؟

منصوب به نزع خافض چيست؟

فعل معلوم چه نوع فعلي است؟

فعل مجهول چه نوع فعلي است؟

به چه دليل فاعل از جمله حذف مي شود؟

فعل ماضي چگونه مجهول مي شود؟

فعل مضارع چگونه مجهول مي شود؟

نائب فاعل چيست؟

چه كلماتي مي توانند نائب فاعل قرار گيرند؟

نائب فاعل بر چند نوع است؟

و...